នៅថ្ងៃទី 18 ខែឧសភា គូស្នេហ៍ជាង 100 គូត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានចូលរួមក្នុងពិធីមង្គលការដ៏ធំសម្បើមមួយ នៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ទាំងប្រថុយប្រថាន ក្នុងអំឡុងពេលមានភាពតានតឹងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើង ខណៈពេលដែលបទឈប់បា.ញ់ដ៏ផុយស្រួយនៅតែមានបន្ទាប់ពីជម្លោះ និងការគំរាមកំហែងផ្នែកយោធាបានអូសបន្លាយអស់ពេលជាច្រើនខែ។

យោងតាមរបាយការណ៍ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ីរ៉ង់ គូស្វាមីភរិយារាប់រយគូបានចូលរួមក្នុងពិធីនានានៅទូទាំងទីលានសាធារណៈជាច្រើនក្នុងទីក្រុងតេអេរ៉ង់ រួមទាំងគូស្វាមីភរិយាជាង 100 គូដែលបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីលានអ៊ីម៉ាមហូសេន។ ទូរទស្សន៍រដ្ឋបានចាក់ផ្សាយព្រឹត្តិការណ៍នេះ ជាការបង្ហាញពីស្នេហាជាតិ ដែលមានបំណងជំរុញស្មារតីសាធារណៈក្នុងអំឡុងពេលនយោបាយដ៏តានតឹង។

របាយការណ៍បាននិយាយថា អ្នកចូលរួមជាច្រើនបានចូលរួមយុទ្ធនាការ “លះបង់ខ្លួនឯង” ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងស្រុកថាជាពិធី «janfada» ដែលអ្នកស្ម័គ្រចិត្តសន្យាថានឹងត្រៀមខ្លួនគាំទ្រប្រទេសក្នុងករណីមានសង្គ្រាម។ រូបភាពពីពិធីនេះបានបង្ហាញគូស្វាមីភរិយាមកដល់ក្នុងរថយន្តយោធាដែលតុបតែងលម្អ ខណៈពេលដែលបព្វជិតបានដឹកនាំពិធីមង្គលការនៅចំពោះមុខហ្វូងមនុស្សយ៉ាងច្រើន។

រូបភាពនៃពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍រួមគ្នាទាំងនេះ ត្រូវបានចាក់ផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍រដ្ឋ ក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់ស្មារតីប្រយុទ្ធក្នុងពេលមានសង្គ្រាម បន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានគំរាមកំហែងដដែលៗ អំពីសកម្មភាពយោធាបន្ថែមទៀតប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ ស្ថិតក្រោមបទឈប់បាញ់ដ៏រង្គោះរង្គើមួយ ដែលបានផ្អាកការប្រយុទ្ធគ្នាដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ។

សូមបញ្ជាក់ថាផងដែរថា ពិធីនេះបានកើតឡើង ខណៈដែលការចរចា និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបទឈប់បាញ់រវាងអ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល នៅតែមិនស្ថិតស្ថេរ។ អ្នកវិភាគនិយាយថា ព្រឹត្តិការណ៍នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីរបៀបដែលរដ្ឋាភិបាលពេលខ្លះបញ្ចូលគ្នានូវនិមិត្តរូបជាតិ សាសនា និងវប្បធម៌ ដើម្បីពង្រឹងឯកភាពក្នុងអំឡុងពេលមានជម្លោះ និងភាពមិនប្រាកដប្រជា៕

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ គណៈកម្មាធិការពិសេសរបស់ព្រឹទ្ធសភាថៃ បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃ លុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ (MOU 2000) ស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនគោកជាមួយកម្ពុជា ក្រោមលេសថា MOU នេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពផ្នែកច្បាប់ និងមិនអាចទប់ស្កាត់ការប៉ះទង្គិចរវាងយោធានៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនទាំងពីរបាន។ តើបំណងលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាជាឯកតោភាគីរបស់ថៃដូចខាងលើនេះអាចធ្វើទៅរួចដែរឬទេ?

ជាការពិត អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ (MOU 2000) គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីផ្លូវការរវាង រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ ស្តីពីការវាស់វែង និងការបោះបង្គោលខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក ដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០០។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់ និងត្រូវបានតម្កល់ទុកជាផ្លូវការនៅលេខាធិការដ្ឋានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) រួចរាល់ហើយ។

ហេតុដូចនេះ ការចង់លុបបំបាត់វាចោលជាឯកតោភាគីរបស់ភាគីណាមួយមិនអាចធ្វើទៅបានតាមតែចិត្តចង់ដោយងាយៗនោះទេ។ ដូចគ្នានេះចំពោះសំណើទាមទារលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០០ របស់សមាជិកព្រឹទ្ធសភាថៃ គឺមិនត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិឡើយ។ ផ្អែកតាមច្បាប់សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ ប្រទេសថៃត្រូវតែចរចា និងទទួលបានការយល់ព្រមជាផ្លូវការពីប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីរួមគ្នាលុបចោល ឬជំនួសដោយកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មី។ «បើកម្ពុជាមិនយល់ព្រមទេ MOU នេះនឹងនៅតែមានសុពលភាពដដែល។»

តាមអ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ បានលើកឡើងថា ថៃមិនអាចប្រកាសលុបចោលសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិតែឯកឯងតាមចិត្តនឹកឃើញនោះទេ។ ប្រសិនបើថៃហ៊ានហែកចោល MOU នេះមែន នោះថៃនឹងត្រូវរងការរិះគន់ និងឯកោលើឆាកអន្តរជាតិ ព្រោះវាជាការរំលោភលើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ។

សកម្មភាពនេះឆ្លុះបញ្ចាំងថា ថៃជាប្រទេសដែលតែងតែមានការប្រែប្រួលគោលនយោបាយ និងមិនសូវគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិមុនៗបានធ្វើ។ រាល់ពេលមានការផ្លាស់ប្តូរអំណាច ឬរដ្ឋប្រហារ ថៃតែងតែលើកយកកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាងមកធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនយោបាយ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្ត និងទំនាក់ទំនងអ្នកជិតខាងល្អ។

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមានជំហរយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដាច់ខាត និងច្បាស់លាស់បំផុត គឺ «មិនឯកភាពជាដាច់ខាត» ចំពោះការប៉ុនប៉ងណាមួយក្នុងការលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០០ នេះឡើយ។ បើទោះជាកម្ពុជាមិនចង់ឱ្យមានភាពតានតឹង ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញច្បាប់ និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានព្រមានទុកជាមុនថា ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលថៃហ៊ានបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយប្រកាសលុបចោល MOU នេះមែននោះ កម្ពុជាមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់ និងត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការប្តឹងប្រទេសថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ម្តងទៀត។ ហើយបើផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ កម្ពុជាតែងតែឈ្នះក្តីលើភាគីថៃនៅតុលាការ ICJ (ទាំងឆ្នាំ១៩៦២ និងការបកស្រាយដីកាឆ្នាំ២០១៣) ដូច្នេះកម្ពុជាមានទំនុកចិត្តខ្ពស់លើប្រព័ន្ធច្បាប់អន្តរជាតិ៕

បាងកក៖ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ស្ថានទូតចិនប្រចាំទីក្រុងបាងកក បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍បង្ហាញការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង និងដាស់តឿនឱ្យពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នសុវត្ថិភាពខ្ពស់ បន្ទាប់ពីកើតហេតុការណ៍សមត្ថកិច្ចថៃ ៤នាក់ រួមគំនិតជាមួយជនស៊ីវិលម្នាក់ ចាប់បង្ខាំងពលរដ្ឋចិន ៥នាក់ នៅក្នុងផ្ទះមួយកន្លែងនៅស្រុកវាំងសាំប៊ូន ខេត្តស្រះកែវ កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា កន្លងទៅ ដើម្បីជំរិតទារប្រាក់ម្នាក់ ១ម៉ឺនដុល្លារ ជាថ្នូរនឹងការដោះលែង ក្រោមលេស «ចូលប្រទេសថៃខុសច្បាប់»។

អ្នកនាំពាក្យស្ថានទូតចិនបានគូសបញ្ជាក់ថា ស្ថានទូតបានទាក់ទងទៅកាន់អាជ្ញាធរថៃភ្លាមៗ ដើម្បីសាកសួរព័ត៌មានលម្អិត ព្រមទាំងស្នើឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតយ៉ាងហ្មត់ចត់ យុត្តិធម៌ និងមានតម្លាភាព ដើម្បីនាំជនល្មើសទាំងអស់មកផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់។ប្រទេសចិនរំពឹងថា ថៃនឹងពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ និងរក្សាសន្តិសុខឱ្យបានល្អ ដើម្បីការពារអាយុជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិ និងសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ពលរដ្ឋចិន ដែលវានឹងជួយរក្សាបរិយាកាសល្អសម្រាប់ការធ្វើដំណើរ និងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការមិត្តភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ស្ថានទូតចិនក៏បានព្រមានពលរដ្ឋខ្លួនកុំឱ្យចាញ់បោកការផ្សព្វផ្សាយតាមអនឡាញ ដែលសន្យាផ្តល់ការងារងាយស្រួល ប្រាក់ខែខ្ពស់ និងចេញថ្លៃធ្វើដំណើរ-ស្នាក់នៅមិនគិតថ្លៃនៅប្រទេសថៃ ព្រោះនេះជាល្បិចបោកប្រាស់ដើម្បីបង្ខាំងមនុស្សខុសច្បាប់ ឬជួញដូរមនុស្ស។ សម្រាប់ពលរដ្ឋចិនដែលកំពុងស្នាក់នៅ ឬមានគម្រោងធ្វើដំណើរទៅប្រទេសថៃ ត្រូវគោរពច្បាប់របស់ថៃឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងត្រូវរាយការណ៍ទៅសមត្ថកិច្ច ឬទាក់ទងមកស្ថានទូត/ស្ថានកុងស៊ុលចិនភ្លាមៗ ប្រសិនបើជួបហេតុការណ៍អាសន្ន។

គួរបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ន សមត្ថកិច្ចថៃទាំង ៤នាក់ និងជនស៊ីវិលម្នាក់ ត្រូវបានឃាត់ខ្លួនពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មធ្ងន់ធ្ងរ ការជំរិតទារប្រាក់ បង្ខាំងមនុស្សខុសច្បាប់ និងប្រើប្រាស់អំណាចហួសព្រំដែន។ ហេតុការណ៍នេះបានបង្កឱ្យមានការបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងពីផលប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងចិន-ថៃ ជាពិសេស វិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងទំនុកចិត្តលើវិស័យទេសចរណ៍៕

អាជ្ញាធរទីក្រុង Amsterdam ប្រទេសហូឡង់ បានអនុវត្តច្បាប់ហាមឃាត់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសាច់សត្វ និងផលិតផលមានកាបូនខ្ពស់នៅទីសាធារណៈ ដែលច្បាប់នេះចូលជាធរមានតាំងពីថ្ងៃទី១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ។ ច្បាប់នេះធ្វើឱ្យការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសាច់គោ ជ្រូក មាន់ និងត្រី នៅតាមផ្ទាំងប៉ាណូធំៗ, ស្ថានីយរថភ្លើងក្រោមដី, កន្លែងរង់ចាំជិះរថយន្តក្រុង ,នាវា និងលើយន្តហោះ ត្រូវបានដកចេញទាំងអស់ ។

អាជ្ញាធរទីក្រុង Amsterdam បានកំណត់គោលដៅកាត់បន្ថយការបំភាយកាបូនក្នុងទីក្រុងត្រឹមឆ្នាំ២០៥០ និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ការបរិភោគអាហារប៉ះពាល់បរិស្ថាន ដោយលើកទឹកចិត្តឱ្យពលរដ្ឋបន្ថយការបរិភោគសាច់សត្វ ឱ្យបានពាក់កណ្តាល (៥០%) និងងាកមកបរិភោគអាហារប្រូតេអ៊ីនពីបន្លែធម្មជាតិជំនួសវិញ ស្មើ៦០% ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ ដើម្បីល្អសម្រាប់សុខភាព និងបរិស្ថាន ។ អាជ្ញាធរពន្យល់ពលរដ្ឋថា ការបរិភោគសាច់សត្វ មិនត្រឹមតែមិនល្អសម្រាប់សុខភាពនោះទេ គឺវាប៉ះពាល់បរិស្ថានផងដែរ ។

ទោះយ៉ាងណា ច្បាប់នេះមិនគ្របដណ្តប់លើការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសាច់សត្វតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធើរណេត (Online) ឬការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតូចតាចតាមភោជនីយដ្ឋានឯកជននោះទេ ដែលធ្វើឱ្យពលរដ្ឋហូឡង់នៅតែអាចបរិភោគសាច់សត្វនៅតាមទីកន្លែងទាំងនេះ ។

ចំណែកសមាគមសាច់សត្វនៅហូឡង់ បានបង្ហាញការមិនពេញចិត្តពីការបង្កើតច្បាប់នេះ ដែលរឹតបន្តឹងសេរីភាពផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងការបរិភោគអាហាររបស់ពលរដ្ឋ ដោយសមាគមបញ្ជាក់ថា សាច់សត្វ គឺជាអាហារមានសារធាតុចិញ្ចឹម គួរឱ្យដាក់លក់តាមផ្សារឱ្យពលរដ្ឋទិញបរិភោគ ។ ដូចគ្នានេះ សមាគមទេសចរណ៍ក៏មិនពេញចិត្តដែរ និងបារម្ភពីការបាត់បង់ចំណូលពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសាច់សត្វ ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលហូឡង់គ្មានថវិកាជួសជុលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ។

សូមរំឭកថា មុនពេលទីក្រុង Amsterdam សម្រេចចិត្តអនុវត្តច្បាប់ហាមផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសាច់សត្វ ទីក្រុង Haarlem របស់ហូឡង់ ក៏ធ្លាប់បានអនុវត្តច្បាប់នេះរួចមកហើយដែរកាលពីឆ្នាំ២០២២ ខណៈទីក្រុងជាច្រើនទៀតរបស់ហូឡង់ កំពុងតែមានគម្រោងអនុវត្តដូចគ្នា ៕

មេដឹកនាំកូរ៉េខាងត្បូង និងជប៉ុន បានឯកភាពគ្នាពង្រឹងកិច្ចសហការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈ និងឧស្ម័នធម្មជាតិ (LNG) រួមទាំងការស្តុកទុកថាមពលរួមគ្នា ដែលការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលទ្វេភាគីរវាងមេដឹកនាំទាំងពីរកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ នៅទីក្រុង Andong ស្របពេលពិភពលោក កំពុងតែប្រឈមនឹងវិបត្តិថាមពលដោយសារសង្គ្រា.មនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ។

ការឯកភាពគ្នាពង្រឹងកិច្ចសហការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈ និងឧស្ម័នធម្មជាតិ គឺដោយសារសង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ការនាំចូលប្រេងរបស់ប្រទេសទាំងពីរ ។ ជាក់ស្តែង កូរ៉េខាងត្បូងបាននាំចូលប្រេងពីមជ្ឈិមបូព៌ា ប្រមាណ៧០% ខណៈជប៉ុនវិញនាំចូលប្រេងរហូតដល់៩៥% ទើបជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរសម្រេចចិត្តស្វែងរកដំណោះស្រាយរួមដើម្បីធានាការផ្គត់ផ្គង់ថាមពល ។

ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង លោក Lee Jae Myung និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន លោកស្រី Sanae Takaichi បានលើកឡើងបន្ទាប់ពីចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលទ្វេភាគីនៅទីក្រុង Andong ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់លោក Lee ថា ប្រទេសទាំងពីរនឹងផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឆៅក និងឧស្ម័នធម្មជាតិទៅវិញទៅមកក្នុងករណីចាំបាច់ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមមជ្ឈិមបូព៌ានាំឱ្យរំខានដល់ការផ្គត់ផ្គង់ និងមានវិបត្តិទីផ្សារថាមពល ដែលបណ្តាលមកពីការបិទច្រកសមុទ្រ Hormuz ។

មេដឹកនាំទាំងពីរក៏បានប្តេជ្ញាចិត្តពង្រឹងកិច្ចសហការកងទ័ពត្រីភាគីជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងមីស៊ីលពីកូរ៉េខាងជើង និងទប់ទល់ស្ថានការណ៍តានតឹងក្នុងតំបន់ ។ ក្រៅពីនេះ ក៏បានទទួលទានអាហារពេលល្ងាចរួមគ្នា មានទាំងអាហារកូរ៉េ អាហារជប៉ុន ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជាមិត្តភាព ។

សូមរំឭកថា កិច្ចប្រជុំកំពូលទ្វេភាគីនៅទីក្រុង Andong កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា គឺជាការជួបគ្នាលើកទី៦ រវាងមេដឹកនាំទាំងពីរ បើគិតតាំងពីលោក Lee ឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង និងជាការជួបគ្នាលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ។ កិច្ចប្រជុំនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីលោក Lee បានបំពេញទស្សនកិច្ចទៅកាន់ស្រុកកំណើតរបស់លោកស្រី Takaichi នៅខេត្ត Nara កាលពីខែមករា ៕