យោងតាមទិន្នន័យស្រាវជ្រាវមួយកាលពីដើមឆ្នាំ២០២៤ បង្ហាញថា សីតុណ្ហភាពនៅលើពិភពលោក បានកើនឡើងលើសមុន១.៥២អង្សាសេ ជាហេតុធ្វើឱ្យបច្ចុប្បន្ននេះ (ឆ្នាំ២០២៤) ពិភពលោកទាំងមូលត្រូវប្រឈមជាមួយអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងជាបន្តបន្ទាប់ ។ អាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងបានប៉ះពាល់ដល់ជីវិតមនុស្ស រុក្ខជាតិ និងសត្វជាច្រើនប្រភេទ ក៏ដូចជាប៉ះពាល់ដល់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមសត្វផងដែរ ។

តម្លៃត្រីសាម៉ុងបានទទួលរងផលប៉ះពាល់ដោយសារអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងក្នុងចំណោមសត្វ និងរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត ពីព្រោះតាមធម្មតា សីតុណ្ហភាពក្នុងទឹកដែលសមស្របសម្រាប់ចិញ្ចឹមត្រីសាម៉ុង គឺស្មើប្រមាណពី១២អង្សាសេ ទៅ១៨អង្សាសេ ។ ប៉ុន្តែនៅពេលសីតុណ្ហភាពក្នុងទឹកចាប់ផ្តើមកើនឡើងរហូតដល់ជាង២០អង្សាសេ វាធ្វើឱ្យត្រីសាម៉ុងស៊ីចំណីតិចជាងមុន និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការរីកធំធាត់ ។

គេជ្រាបហើយថា បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសន័រវេសបានចិញ្ចឹមត្រីសាម៉ុងច្រើនជាងគេ ឬស្មើជាងពាក់កណ្តាលនៃការចិញ្ចឹមនៅលើពិភពលោក ហើយកាលពីឆ្នាំ២០២៣ ន័រវេសបាននាំចេញត្រីសាម៉ុងទៅក្រៅប្រទេស ស្មើទឹកប្រាក់១ម៉ឺន៧ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ។ រដ្ឋាភិបាលន័រវេសបានជំរុញឧស្សាហកម្មចិញ្ចឹមត្រីសាម៉ុងឱ្យកើនឡើងរហូតដល់៥ដង នៅឆ្នាំ២០៥០ ខណៈឧស្សាហកម្មនេះស្មើប្រមាណ៣% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសន័រវេស ។

កាលពីឆ្នាំ២០១៤ ត្រីសាម៉ុងមានតម្លៃត្រឹមតែ៦ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះក្នុង១គីឡូក្រាម ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន តម្លៃត្រីសាម៉ុងបានកើនឡើងដល់ជាង៨ដុល្លារអាមេរិកក្នុង១គីឡូក្រាម ។ ដូច្នេះ ពិភពលោកបារម្ភខ្លាំងដោយសារតម្លៃត្រីសាម៉ុងបានកើនឡើងខ្ពស់ ក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំកន្លងមកនេះ ។

បើទោះជាបច្ចុប្បន្ន ការចិញ្ចឹមត្រីសាម៉ុងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរតាមវិធីថ្មីៗ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង និងធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពក្នុងទឹកចុះត្រជាក់ក្តី ប៉ុន្តែបើអាកាសធាតុនៅលើពិភពលោកកាន់តែក្តៅបែបនេះ វានឹងជំរុញឱ្យតម្លៃត្រីសាម៉ុងកើនឡើងខ្ពស់ថែមទៀតនាថ្ងៃអនាគត ។ ក្រៅពីនេះ តម្លៃអាហារ, ផ្លែឈើ និងបន្លែបង្ការផ្សេងៗនឹងកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារខ្វះទឹកស្រោចស្រព ៕

វៀតណាម៖ អត្រាអ្នកកើតជំងឺមហារីកនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមបច្ចុប្បន្នគឺស្ថិតក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន ដែលទាមទារឱ្យមានយុទ្ធសាស្ត្រការពារកាន់តែមានប្រសិទ្ធភា នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ Vnexpress កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត Dang Huy Quoc Thinh នាយករងនៃមន្ទីរពេទ្យ Oncology នៃទីក្រុងហូជីមិញ បាននិយាយថា វៀតណាមជាក្រុមប្រទេសដែលមានករណីមហារីកប្រហែល ១៨២,០០០ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនកើតជំងឺមហារីកច្រើនជាងគេនៅអាស៊ី។ ទោះជាយ៉ាងណាអត្រាអ្នកកើតជំងឺមហារីកនៅក្នុងប្រទេសនេះគឺស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យមនៅលើពិភពលោក។

លោកវេជ្ជបណ្ឌិតបានបន្តទៀតថា ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនតែងកើតជំងឺមហារីកថ្លើម និងសួត ហើយអ្នកជំងឺមហារីកភាគច្រើនត្រូវបានគេធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ ដែលជាលទ្ធផលនាំឱ្យមានអត្រាមរណៈខ្ពស់។ អត្រាឧប្បត្តិហេតុរបស់វៀតណាមជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៩១ ហើយអត្រាមរណភាពជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៥០ ក្នុងចំណោមប្រទេសសរុបចំនួន ១៨៥ ជុំវិញពិភពលោក។ ដូច្នេះជារៀងរាល់ឆ្នាំប្រទេសនេះកត់ត្រាការស្លាប់ចំនួន ១២២,០០០ នាក់ដោយសារជំងឺមហារីកនេះ។

សព្វថ្ងៃនៅមន្ទីរពេទ្យជំងឺមហារីកនៃទីក្រុងហូជីមិញ ចំនួនអ្នកជំងឺមកពិនិត្យ និងព្យាបាលជំងឺមហារីកកំពុងកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត Diep Bao Tuan នាយករងទទួលបន្ទុកប្រតិបត្តិការនៅមន្ទីរពេទ្យជំងឺមហារីកទីក្រុងហូជីមិញ បាននិយាយថា នៅឆ្នាំ២០២៣ មន្ទីរពេទ្យនេះបានទទួលការពិនិត្យអ្នកជំងឺជិត ៨ សែននាក់ វះកាត់ជិត ៣៧០០០ នាក់ និងការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មជាង ១៨ ម៉ឺននាក់ រួមទាំងព្យាបាលធម្មតាជិត ៣០ ម៉ឺននាក់ទៀត។

អ្នកជំនាញបាននិយាយថា មូលហេតុដែលប្រជាជនមានជំងឺមហារីកគឺដោយសារ ការផ្លាស់ប្តូរបរិយាកាសរស់នៅ ការបំពុលខ្យល់ និងទឹក ទម្លាប់ដូចជាសេពគ្រឿងស្រវឹង ជក់បារីអេឡិចត្រូនិច និងការញ៉ាំអាហារមិនល្អ ក៏ដូចជាការរស់នៅមិនល្អ មិនធ្វើលំហាត់ប្រាណ រួមទាំងការមិនសម្រាកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដែលនេះគឺជាមូលហេតុនៃជំងឺមហារីក។ អនុប្រធាននាយកដ្ឋានសុខាភិបាលទីក្រុងហូជីមិញ លោក Nguyen Anh Dung បាននិយាយថា រហូតមកដល់ពេលនេះ ជំងឺមហារីកនៅតែត្រូវបានគេកំណត់ថាជាជំងឺគ្រោះថ្នាក់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់នៃការស្លាប់។

អ្នកជំងឺងាយនឹងជួបវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ហើយការព្យាបាលនឹងមានតម្លៃថ្លៃ ដោយសារវិស័យវេជ្ជសាស្រ្ដត្រូវការវិនិយោគលើឧបករណ៍ទំនើបៗ ដើម្បីរួមចំណែកដល់ការរកឃើញទាន់ពេល បង្កើនប្រសិទ្ធភាពព្យាបាល និងបង្កើនជំនាញរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតដើម្បីការពារ និងចម្លងជំងឺ។ វេជ្ជបណ្ឌិតក៏បានណែនាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបង្កើនការយល់ដឹងពីការបង្ការដោយការរស់នៅប្រកបដោយសុខភាពល្អ បរិភោគត្រឹមត្រូវ កំណត់អាហារកែច្នៃ ឈប់ជក់បារី កាត់បន្ថយជាតិស្រវឹង និងធ្វើលំហាត់ប្រាណឱ្យបានត្រឹមត្រូវ…ក៏ដូចជាពិនិត្យរាងកាយពិនិត្យសុខភាពឱ្យបានទៀងទាត់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយត្រូវទៅជួបគ្រូពេទ្យភ្លាមៗពេលមានសភាពខុសប្រក្រតី៕

ប្រទេសជប៉ុន៖ ថ្មីៗនេះប្រទេសជប៉ុនបានបន្ថែមត្រីបាឡែន Fin ដែលជាត្រីបាឡែនធំជាងគេទីពីរនៅលើផែនដី ទៅក្នុងបញ្ជីនៃប្រភេទត្រីបាឡែនពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួន ដែលបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមអ្នកអភិរក្ស។
យោងតាម Reuters បានឱ្យដឹងថា ត្រីបាឡែន Fin ឬ Balaenoptera physalus គឺជាត្រីធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោកបន្ទាប់ពីត្រីបាឡែនខៀវ ដែលវាមានប្រវែងរហូតដល់ ២៦ ម៉ែត្រ ជាមួយទំងន់អតិបរមាដែលបានកត់ត្រាគឺ ៧៧,០០០-៨១,០០០ គីឡូក្រាម ដោយពួកវាអាចរស់នៅបានរហូតដល់ ៩០ ឆ្នាំ និងមានជម្រកយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងមហាសមុទ្រពិភពលោក។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនកាលពីថ្ងៃទី ៩ ខែឧសភា បានប្រកាសថា ត្រីបាឡែន Fin គឺជាគោលដៅរបស់អ្នកនេសាទក្នុងការបរបាញ់នៅក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់ប្រទេស។ នេះបើយោងតាមទីភ្នាក់ងារស៊ើបអង្កេតបរិស្ថាន (IEA) បាននិយាយថា ការបន្ថែមត្រីបាឡែន fins នឹងនាំមកនូវចំនួនត្រីបាឡែនដែលចាប់បានដោយពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនដល់ទៅបួនប្រភេទ រួមជាមួយនឹងត្រីបាឡែន minke, ត្រីបាឡែន Bryde និងត្រីបាឡែន sei ។

ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលគឺគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលជាពិសេសដោយសារតែទំហំនិងភាពខ្វះខាតរបស់ប្រភេទសត្វ។ ត្រីបាឡែន Fin ស្ថិតនៅក្នុងបញ្ជីប្រភេទសត្វជិតផុតពូជរបស់សហភាពអន្តរជាតិសម្រាប់ការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN) មុនឆ្នាំ ២០១៨ បន្ទាប់មកស្ថានភាពរបស់ពួកវាក៏ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជា “ប្រភេទសត្វដែលងាយរងគ្រោះ”។ Clare Perry ទីប្រឹក្សាមហាសមុទ្រនៅ EIA បាននិយាយថា “ការនេសាទត្រីបាឡែនពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានហាមឃាត់ដោយគណៈកម្មការអន្តរជាតិ Whaling Commission (IWC) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្លេះ ដោយមានប្រទេសជាង ៨០ បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានចូលជាធរមានក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ន័រវេស ដាណឺម៉ាក ហ្គ្រីនឡែន រុស្ស៊ី អ៊ីស្លង់ និងជប៉ុន នៅតែមិនអើពើនឹងការហាមឃាត់ និងនៅតែបន្តបរបាញ់ត្រីបាឡែនក្នុងនាមការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។ លោក Perry ក៏បានបន្តទៀតថា “ឥឡូវនេះ ប្រទេសជប៉ុនកំពុងស្នើឱ្យបរបាញ់សត្វធំទីពីរនៅលើភពផែនដី ទោះបីជាមានការហាមឃាត់លើការនេសាទត្រីបាឡែនក៏ដោយ”។ គួរបញ្ជាក់ដែរថា ត្រីបាឡែន Fin គឺជាអ្នកប្រមូលកាបូនដ៏សំខាន់មួយរបស់ពិភពលោក ហើយត្រូវការការការពារពេញលេញ យ៉ាងហោចណាស់ ពួកវាអាចបន្តបំពេញតួនាទីសំខាន់របស់ពួកគេនៅក្នុងបរិស្ថានសមុទ្រ៕

ប្រទេសអង់គ្លេស ៖ កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៤ នារីម្នាក់ឈ្មោះ Abby រស់នៅប្រទេសអង់គ្លេស បានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងកម្មវិធីមួយឈ្មោះ «Born Different» របស់ប្រព័ន្ធយូធូប «Truly» ហើយនាងរៀបរាប់ពីជំងឺចម្លែករបស់ខ្លួនថា វាបានធ្វើឱ្យនាងពិបាករស់នៅយ៉ាងខ្លាំងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ។ រីឯមិត្តភក្តិ និងសាច់ញាតិតែងតែសួរនាងថា ពេលកើតជំងឺនេះ តើនាងងូតទឹកដោយរបៀបណា ឬនាងពុំចាំបាច់ងូតទឹកអស់មួយជីវិត?

នាង Abby បានឈឺជំងឺចម្លែកមួយឈ្មោះ Aquagenic Urticarial ឬជាជំងឺស្បែកប្រតិកម្មជាមួយទឹក ។ នាងរៀបរាប់ថា នៅពេលស្បែករបស់នាងប៉ះពាល់ជាមួយទឹក បន្តិចក្រោយមក នឹងមានស្នាមកន្ទួលជាច្រើននៅលើស្បែក វាធ្វើឱ្យនាងរមាស់ ក្តៅក្រហាយ និងឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ហើយកម្រមានអ្នកណាកើតជំងឺនេះណាស់នៅលើពិភពលោក ។

នាង Abby បន្តទៀតថា នៅពេលមិត្តភក្តិ ឬសាច់ញាតិរបស់នាងដឹងថា នាងកើតជំងឺចម្លែកបែបនេះ ពួកគេតែងតែសួរនាំនាងថា តើនាងងូតទឹកដូចម្តេច? ឬនាងបានងូតទឹកខ្លះទេ? ដែលសំណួរទាំងនេះ ពួកគេចង់ដឹងបំផុត ។

នាងឆ្លើយថា នាងងូតទឹកបាន ប៉ុន្តែពុំអាចងូតទឹកយូរទេ គឺមិនឱ្យលើសពី១០នាទី ហើយនាងនឹងងូតទឹកតែម្តងប៉ុណ្ណោះក្នុង១សប្តាហ៍ ។ ការងូតទឹកឆាប់រហ័សបែបនេះ ដើម្បីកុំឱ្យកើតកន្ទួលរមាស់ពេញស្បែក និងឈឺចាប់ខ្លាំង ។ ក្រៅពីនេះ នាងត្រូវញ៉ាំថ្នាំ៤ដងក្នុង១ថ្ងៃ ដើម្បីកាត់បន្ថយអាការៈឈឺចាប់ ហើយពេលចេញក្រៅម្តងៗ នាងបានកាន់ឆ័ត្រជានិច្ច ។

ទោះយ៉ាងណា នាងមានសំណាងល្អ ពីព្រោះស្នាមកន្ទួលបានកើតនៅលើស្បែកតែផ្នែកខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ ពេលស្បែកប៉ះពាល់ទឹក ។ ប៉ុន្តែនាងអាចផឹកទឹកបានតាមធម្មតា ហើយនាងគ្មានបញ្ហាអ្វីទេក្នុងខ្លួន ។ នាងរៀបរាប់ថា ការងូតទឹកធ្វើឱ្យមានបញ្ហាស្បែក និងចេញស្នាមកន្ទួលច្រើនបំផុត បើនាងពុំបានប្រុងប្រយ័ត្នទេនោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត បើទោះជាទឹកមានសីតុណ្ហភាពទាប ឬខ្ពស់ ក៏ធ្វើឱ្យនាងមានបញ្ហាស្បែកដែរ ។

នាងចាប់ផ្តើមកើតជំងឺចម្លែកនេះតាំងពីឆ្នាំ២០១៧ គឺនៅពេលមានអាយុ១៦ឆ្នាំ ។ ពេលនោះ នាង និងម្តាយពុំយល់ថា ហេតុអ្វីបានជានាងមានស្នាមកន្ទួលពេញស្បែកបែបនេះ ហើយម្តាយរបស់នាងក៏ពុំដឹងថា តើត្រូវជួយកូនស្រីតាមវិធីណាល្អ ។

ក្រៅពីនាង Abby កើតជំងឺនេះ គឺមាននារីម្នាក់ទៀតឈ្មោះ Abigail Beck រស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានកើតជំងឺចម្លែកនេះដែរ ។ នាង Abigail Beck ធ្លាប់បាននិយាយប្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថា នាងឈឺចុកចាប់យ៉ាងខ្លាំង និងក្រហល់ក្រហាយដូចត្រូវគេចាក់ទឹកអាស៊ីត ពេលទឹកភ្នែកនាងស្រក់នៅលើស្បែក ៕