កោះ El Ojo ស្ថិតនៅក្នុងខេត្ត Buenos Aires នៃតំបន់ដីសណ្ត Paraná ប្រទេសអាហ្សង់ទីន គឺជាកោះអណ្តែតទឹកដ៏អាថ៌កំបាំងមួយដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ។ ឈ្មោះ El Ojo មានន័យថា “ភ្នែក” ដោយសារតែវាមានរាងមូលស្រដៀងនឹងគ្រាប់ភ្នែកនៅពេលមើលពីខាងលើ នេះបើយោងទៅតាមការចុះផ្សាយរបស់ Live Science កោះនេះគឺទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីក្រុមអ្នកថតកុន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងអ្នកស្រាវជ្រាវ។

កោះ El Ojo ល្បីល្បាញខ្លាំងបំផុតក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ នៅពេលដែលក្រុមនាវិកភាពយន្តដឹកនាំដោយលោក Sergio Neuspiller បានហោះពីលើកោះនេះ ហើយត្រូវបានគេចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបរាងដ៏ល្អឥតខ្ចោះរបស់វាចំពេលមានរុក្ខជាតិដុះនៅតំបន់ដីសណ្ត ក្នុងដំណើរស្វែងរកខ្លឹមសារសម្រាប់ភាពយន្តឯកសារនៅតំបន់ដីសណ្ត។ លោក Neuspiller បាននិយាយថា “យើងបានរកឃើញរង្វង់មូលដ៏ល្អឥតខ្ចោះមួយនៅពេលមើលពីលើអាកាស” ។

El Ojo អណ្តែតនៅកណ្តាលបឹងយ៉ាងច្បាស់លាស់ដែលមានរាងមូលដូចកោះ។ យោងទៅតាម El Observador កោះ និងច្រាំងបឹងមានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នា បង្កើតបានជាគែមខាងក្រៅរលោង ដោយសារការហូរច្រោះយឺត។ កោះនេះមានអង្កត់ផ្ចិត ១១៨ ម៉ែត្រ និងត្រូវបានបង្កើតឡើងពីរុក្ខជាតិ ដែលត្រូវបានរុញច្រានដោយចរន្តទឹកសមុទ្រដែលបង្វិលជុំវិញបឹង បណ្តាលឱ្យកោះនេះបង្វិលជុំវិញអ័ក្សរបស់វា ហើយបានបំផ្លាញច្រាំងបឹង។ បាតុភូតនេះគឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងដំណើរការនៅលើទន្លេ Presumpscot ក្បែរ Westbrook រដ្ឋ Maine ដែរ នៅពេលដែលថាសទឹកកកដ៏ធំមួយបានបង្កើតឡើងជាច្រើនដងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ តាមរយៈការបង្វិលចរន្តទឹកសមុទ្រនៅក្រោមផ្ទៃទឹក។

ហេតុនេះលក្ខណៈពិសេសរបស់ El Ojo គឺវាផ្លាស់ទីតាមទ្រនិចនាឡិកា ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកោះនេះបានបំបែកចេញពីដីគោកដោយរបៀបណា និងនៅពេលណានោះទេ ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុងរូបភាពផ្កាយរណបកាលពីជិត ២០ ឆ្នាំមុន។ ពេលកំពុងស្រាវជ្រាវតំបន់នោះ លោក Neuspiller និងសហការីរបស់លោកបានឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នកោះ El Ojo គឺជាកោះអាថ៌កំបាំងមួយ ដែលអ្នកស្រុកខ្លាច ព្រោះគេជឿថាកោះនេះមានអារក្សកាន់ ឬក៏មានពពួកអេលៀន៕

ប្រទេសសិង្ហបុរី ៖ ប្រទេសសិង្ហបុរីបានធ្វើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីចំនួន២ គឺច្បាប់លើកកម្ពស់ភាពស្មើគ្នានៅកន្លែងធ្វើការ និងច្បាប់ការពារបុគ្គលិកពីការរើ.សអើ.ង នៅកន្លែងធ្វើការ ។ ការធ្វើសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ ក្នុងគោលបំណងកុំឱ្យក្រុមហ៊ុនបញ្ឈប់បុគ្គលិកពីការងារ និងវាយតម្លៃលទ្ធផលការងាររបស់បុគ្គលិកដោយផ្អែកតាមកត្តាផ្សេងៗ ។

រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរីបានស្នើឱ្យក្រសួងការងារធ្វើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីចំនួន២ ដាក់ឱ្យរដ្ឋសភាអនុម័ត កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ។ សេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីទាំងពីរនេះ មានគោលដៅឱ្យនាយកក្រុមហ៊ុនមានវិធានការការពារបុគ្គលិក, ដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះ និងគ្រប់គ្រងការល្មើសច្បាប់ ។

សារព័ត៌មាន The Straits Times របស់សិង្ហបុរីរាយការណ៍ថា សេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការវាយតម្លៃបុគ្គលិកដោយផ្អែកលើកត្តាផ្សេងៗ ដូចជា ៖ ជាតិសាសន៍, អាយុ, ភេទ, ស្ថានភាពគ្រួសារ, មានផ្ទៃពោះ, ការទទួលខុសត្រូវក្នុងគ្រួសារ, ភាសា, សាសនា និងពិការភាព នឹងត្រូវចាត់ទុកថា គឺជាទង្វើខុសច្បាប់ ។

សេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះក៏បានកំណត់ពីការដាក់ទោសក្រុមហ៊ុននានាដែលរំលោភច្បាប់ និងមានក្រសួងការងារជាដើមបណ្តឹង ។ ក្រៅពីនេះ ច្បាប់ក៏បានកំណត់ពីការដាក់ទោសបុគ្គលិកប្រព្រឹត្តខុសផងដែរ ។ បើរដ្ឋសភាអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីទាំង២ គឺប្រទេសសិង្ហបុរីនឹងចាប់ផ្តើមអនុវត្តច្បាប់ថ្មី ចាប់ពីឆ្នាំ២០២៦ និងឆ្នាំ២០២៧ តទៅ ។

ក្រៅពីច្បាប់នេះនឹងជួយជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនអនុវត្តចំពោះបុគ្គលិកដោយស្មើភាព និងការពារបុគ្គលិកហើយ ច្បាប់នេះក៏បានជំរុញឱ្យការបំពេញការងាររបស់បុគ្គលិកមានសុវត្ថិភាពផងដែរ ។ សេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីនឹងជំរុញឱ្យការអនុវត្តការងារនៅសិង្ហបុរីឈានទៅស្មើប្រទេសផ្សេងៗ ដូចជា ៖ សហរដ្ឋអាមេរិក, អង់គ្លេស និងបណ្តាប្រទេសនៅសហភាពអឺរ៉ុប (EU) ដែលបានអនុវត្តច្បាប់ដូចគ្នានេះ ៕

យោងតាមលទ្ធផលការស្រាវជ្រាវមួយរបស់ប្រទេសចិនបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តីឈ្មោះ «Translational Psychiatry» បញ្ជាក់ថា ការលេងបណ្តាញសង្គមអាចជួយការពារ និងកាត់បន្ថយជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តរបស់មនុស្សវ័យកណ្តាល និងមនុស្សចាស់បាន ។ ហេតុនេះ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានសំណូមពរឱ្យរដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់ជាមួយមនុស្សចាស់ និងអ្នកមានចំណូលទាប តាមរយៈការផ្តល់ចំណេះដឹងសុខភាពក្នុងបណ្តាញសង្គម ។

ប្រធានក្រុមស្រាវជ្រាវដឹកនាំដោយ Qi Yanling សាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យ Nankai ក្នុងទីក្រុង Tianjin ស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសចិន បានវិភាគទិន្នន័យការស្រាវជ្រាវរយៈពេលយូរពាក់ព័ន្ធផ្នែកសុខភាព និងការចូលនិវត្តន៍នៅប្រទេសចិន (China Health and Retirement Longitudinal Study) ។ វាជាការស្ទង់មតិពលរដ្ឋចិន ដែលមានអាយុចាប់ពី៤៥ឆ្នាំឡើងទៅ ។

ការស្រាវជ្រាវលើកដំបូងធ្វើនៅឆ្នាំ២០១៨ ហើយនៅឆ្នាំ២០២០ ក៏បានស្រាវជ្រាវម្តងទៀត ដោយក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានវិភាគពីទំនាក់ទំនងរវាងការលេងបណ្តាញសង្គម និងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ដែលមានអ្នកចូលរួមចំនួន៩.១២១នាក់ គ្មានជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងមនុស្ស៥.៣០២នាក់ទៀតមានជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ។ ការស្រាវជ្រាវនឹងវាយតម្លៃថា តើការលេងបណ្តាញសង្គម ដូចជា ៖ ការជជែកតាមអ៊ីនធើរណេត, ហ្គេម និងទិញទំនិញអនឡាញ នឹងអាចកាត់បន្ថយជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តបានដែរឬទេ?

លទ្ធផលស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថា ការលេងបណ្តាញសង្គមបានជួយកាត់បន្ថយជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ស្មើនឹង២៤% ។ ការស្ទង់មតិនៅឆ្នាំ២០១៨ ក្រុមមនុស្សដែលនិយាយថា មានជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ប៉ុន្តែក្រោយពេលពួកគេបានផ្ញើសារ, អានព័ត៌មាន, មើលវីដេអូ, លេងហ្គេម និងទូទាត់ប្រាក់តាមទូរស័ព្ទដៃរួចមក ធ្វើឱ្យពួកគេកាត់បន្ថយជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ។ ក្រៅពីនេះ អ្នកចូលរួមការស្ទង់មតិដែលបានលេងបណ្តាញសង្គម ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ២០២០ និយាយថា ពួកគេបានផ្លាស់ប្តូរមកគិតបែបវិជ្ជមាន ។

ប្រធានក្រុមស្រាវជ្រាវឱ្យដឹងថា ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តបានកើតឡើងចំពោះមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើន ស្របពេលពលរដ្ឋអាយុច្រើនកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅប្រទេសចិន ។ ហេតុនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំង ជាពិសេស មនុស្សចាស់, ស្ត្រី, អ្នកមានចំណូលទាប និងពលរដ្ឋរស់នៅជនបទ ។ រដ្ឋាភិបាលគួរផ្តល់ទូរស័ព្ទដៃដល់មនុស្សចាស់ និងផ្តល់ចំណេះដឹងសុខភាពពាក់ព័ន្ធនឹងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តក្នុងបណ្តាញសង្គម ។

គួរបញ្ជាក់ថា ប្រទេសចិនមានពលរដ្ឋអាយុចាប់ពី៦០ឆ្នាំឡើងទៅ ចំនួន២៩៧លាននាក់ នៅឆ្នាំ២០២៣ ស្មើនឹង២១.១% នៃចំនួនពលរដ្ឋសរុប ។ រីឯពលរដ្ឋមានជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ស្មើនឹង២.១% នៅឆ្នាំ២០១៩ ៕

ប្រទេសសាឡូម៉ូន ៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រទះឃើញផ្កាថ្មយក្សមានទំហំធំបំផុតលើពិភពលោក ក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគនិរតី ហើយផ្កាថ្មនេះមានទំហំធំជាងត្រីបាឡែនពណ៌ខៀវទៅទៀត ។ អ្នកស្រាវជ្រាវសន្និដ្ឋានថា វាអាចមានអាយុរហូតដល់ជាង៣០០ឆ្នាំ ។

លោក Manu San Felix អ្នកថតវីដេអូដែលធ្វើការលើនាវារបស់ National Geographic បានប្រទះឃើញផ្កាយក្សមុនគេ ក្នុងអំឡុងពេលធ្វើដំណើររុករកផ្នែកដាច់ស្រយាលរបស់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅត្រង់បរិវេណកោះរបស់ប្រទេសសាឡូម៉ូន ។ លោកមានគោលដៅសិក្សាពីផលប៉ះពាល់បណ្តាលមកពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ។

លោក Manu បានជ្រមុជទឹកនៅបរិវេណដែលផែនទីបញ្ជាក់ថា មាននាវានៅបាតសមុទ្រ ហើយលោកបានឃើញអ្វីម្យ៉ាង ។ បន្ទាប់មក លោកក៏បានហៅកូនប្រុសមកជួយមើល និងជ្រមុជទឹកកាន់តែជ្រៅឃើញថា វាជាផ្កាថ្មយក្សមានរាងដូចប្រាសាទយ៉ាងធំនៅបាតសមុទ្រ ។ ផ្កាថ្មនេះមានបណ្តោយប្រវែង៣២ម៉ែត្រ និងកម្ពស់៥.៥ម៉ែត្រ ។

ផ្កាថ្មនេះស្ថិតនៅបាតសមុទ្រជ្រៅជាងផ្កាថ្មធម្មតា ហើយធ្វើឱ្យវារួចផុតពីសីតុណ្ហភាពកើនឡើងខ្ពស់ ។ អ្នកជំនាញផ្នែកផ្កាថ្ម ឈ្មោះ Eric Brown ដែលបានរួមដំណើរនិយាយថា ផ្កាថ្មមានសភាពល្អ បើទោះជាផ្កាថ្មផ្សេងៗនៅក្បែរវា ខូចទ្រង់ទ្រាយដោយសារទឹកសមុទ្រក្តៅក៏ដោយ ។ ការប្រទះឃើញផ្កាថ្មយក្សរឹងមាំក្នុងបាតសមុទ្រជ្រៅនេះ គឺជាក្តីសង្ឃឹមរបស់ពួកគេ ។

វាជាផ្កាថ្មប្រភេទ «Pavona Clavus» ជាជម្រករបស់បង្គា, ក្តាម, ត្រី និងសត្វសមុទ្រផ្សេងទៀត ។ អាយុរបស់ផ្កាថ្មជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចសិក្សាពីបាតសមុទ្រកាលពីអតីតកាល និងការធំធាត់របស់ផ្កាថ្ម ។ ការប្រទះឃើញផ្កាថ្មយក្ស គឺស្របគ្នានឹងកិច្ចប្រជុំផ្នែកអាកាសធាតុរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ នៅទីក្រុងបាគូ ប្រទេសអាស៊ែបៃហ្សង់ ដែលព្យាយាមដោះស្រាយបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ។

ផ្កាថ្ម៤៤% ក្នុងទឹកសមុទ្រមានសីតុណ្ហភាពកើនឡើង បានប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែង និងឈានទៅរកការបាត់បង់ ។ នេះបើតាមឯកសាររបស់សហភាពអន្តរជាតិផ្នែកអភិរក្សធម្មជាតិ ដែលផ្សព្វផ្សាយកាលពីដើមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ។

លោក Trevor Manemahaka រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកអាកាសធាតុរបស់ប្រទេសសាឡូម៉ូន (Solomon Islands) ថ្លែងថា លោកមានមោទនភាពក្នុងការរកឃើញផ្កាថ្មនៅប្រទេសរបស់លោក ហើយពិភពលោក នឹងដឹងថា បាតសមុទ្រនេះមានលក្ខណៈពិសេស និងគួរទទួលការការពារ ។ យើងពឹងផ្អែកលើធនធានក្នុងសមុទ្រភាគច្រើនដើម្បីជំរុញសេដ្ឋកិច្ច ហើយផ្កាថ្មសំខាន់ណាស់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ច ។

គួរបញ្ជាក់ថា សាឡូម៉ូន គឺជាប្រទេសកោះតូចៗដែលបានប្រឈមខ្ពស់នឹងការបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ដូចជា ៖ អាកាសធាតុក្តៅ, ខ្យល់ព្យុះ និងការខូចខាតឆ្នេរសមុទ្រ ។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសនេះកំពុងអំពាវនាវឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍនានាជួយឧបត្ថម្ភប្រាក់ ដើម្បីអនុវត្តគម្រោងទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ នាថ្ងៃអនាគត ៕

ដូចនៅកម្ពុជាដែរ ពិធីបុណ្យបណ្តែតប្រទីត ដែលតាមភាសាថៃហៅថា Loy Krathong តែងប្រារព្ធឡើងនៅជារៀងរាល់យប់ពេញបរមី ខែកត្តិក ហើយសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៤នេះ វានឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែវិច្ឆិកា។

ប្រជាជនថៃមានជំនឿថា ការបណ្តែតប្រទីតនឹងនាំមកនូវសេចក្តីសង្ឃឹម សេចក្តីសុខចម្រើន ជួយឲ្យពួកគេសម្រេចតាមប្រាថ្នាគ្រប់បែបយ៉ាង។ ម៉្យាងវិញទៀតនេះ វាក៏ជាពិធីបុណ្យសម្តែងនូវការគោរពចំពោះព្រះម៉ែគង្គា, ជាការដឹងគុណចំពោះទន្លេ ព្រែក បឹងបួរ ដែលជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់ក្នុងការទ្រទ្រងជីវិត ក៏ដូចជាការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាដើម។ ពិធីបុណ្យនេះគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសាសនាហិណ្ឌូ និងសាសនាព្រះពុទ្ធ។

ពិធីបុណ្យ Loy Krathong នេះត្រូវបានជនជាតិថៃ ចងចាំគ្រប់ៗគ្នាតាមរយៈរឿងព្រេងនិទានថៃមួយ នាសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ សតវត្សទី១៤ ។ កាលគ្រានោះ ស្តេចសុខោទ័យ មានស្នំមួយអង្គ គឺនាងនង ណុបបាមា បានធ្វើប្រទីត(ដែលច្នៃចេញពីស្លឹកចេក ភ្ជាប់ជាមួយនឹងផ្កាឈូក ទៀន និងធូប) ហើយក៏ថ្វាយដល់ស្តេច។ ស្តេចក៏បានអុជទៀនធូប ហើយបណ្តែតប្រទីតនោះនៅទន្លេក្រុងសុខោទ័យ ហើយទំនៀមទំម្លាប់នេះក៏បានជាប់រហតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សូមជម្រាបថា ពិធីបុណ្យ Loy Krathong ឆ្នាំ២០២៤ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅតាមទន្លេសំខាន់ៗតាមបណ្តាខេត្តក្រុងជាច្រើនក្នុងប្រទេសថៃ ចាប់ពីចន្លោះថ្ងៃទី៨ ដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកានេះផងដែរ៕