សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ អតីតកូនសិស្សម្នាក់ឈ្មោះ អេឡេឆា អរទីស អាយុ១៩ឆ្នាំ នៅរដ្ឋ Connecticut សហរដ្ឋអាមេរិក បានដាក់ពាក្យប្តឹងសាលារៀនវិទ្យាល័យរបស់ខ្លួន ករណីនាងពុំអាចអាន និងសរសេរអក្សរក្រោយបញ្ចប់ការសិក្សា ។ នាងចោទប្រកាន់ថា សាលាពុំបានយកចិត្តទុកដាក់លើការអប់រំនាងទេរយៈពេលកន្លងមក ហើយរយៈពេល១ខែ មុនពេលរៀនចប់ នាងបានស្នើឱ្យសាលាធ្វើតេស្តសមត្ថភាព ឃើញថា នាងគ្មានចំណេះដឹង ។ ទោះជាសាលាស្នើឱ្យនាងមកទទួលការបណ្តុះបណ្តាលបន្ថែមក្តី ប៉ុន្តែនាងបដិសេធជាមួយសាលា ហើយសម្រេចចិត្តដាក់ពាក្យប្តឹង ។

ការបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាលារៀនវិទ្យាល័យរបស់រដ្ឋ និងអាចបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យបាន វាជារឿងរំភើប និងគួរឱ្យមានមោទនភាពខ្លាំងណាស់ ប៉ុន្តែកូនសិស្សម្នាក់ឈ្មោះ អេឡេឆា អរទីស (Alisha Ortiz) ពុំបានរំភើបដូចមិត្តភក្តិដទៃទេ ។ នាងបានដាក់ពាក្យប្តឹងសាលារៀនវិទ្យាល័យរដ្ឋ ក្នុងទីក្រុង Hartford រដ្ឋ Connecticut ករណីសាលាពុំយកចិត្តទុកដាក់លើការអប់រំនាង ដោយឱ្យនាងបញ្ចប់ការសិក្សា និងចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ University of Connecticut ទាំងដែលនាងគ្មានចំណេះដឹង អត់ចេះអាន និងសរសេរអក្សរ ។

សិស្សឈ្មោះ អេឡេឆា អរទីស និយាយថា នាងស្ទើរតែពុំអាចចាប់កាន់ប៊ិកសរសេរអក្សរបានទេ ហើយជំនាញការអានរបស់នាង គឺដូចគ្នានឹងកូនសិស្សសាលាបឋម ថ្នាក់ទី១ ។ នាងកើតនៅតំបន់ Puerto Rico ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ហើយនាងមានបញ្ហាការរៀនសូត្រតាំងពីកុមារមកម៉្លេះ ក្រោយពីនាងមករស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ពេលអាយុ៥ឆ្នាំ ។ សាលារៀន និងគ្រូពិសេសដែលបង្រៀននាង គឺស្ទើរតែពុំជួយអ្វីទាំងអស់ រហូតដល់រយៈពេល១ខែមុនបញ្ចប់ការសិក្សា នាងបានស្នើឱ្យសាលាធ្វើតេស្តសមត្ថភាព ឃើញថា នាងគ្មានចំណេះដឹង ។

មហាជនឆ្ងល់ថា បើរៀនពុំចេះបែបនេះ តើនាងអាចបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាលារៀនវិទ្យាល័យ ហើយបន្តការសិក្សាចូលសាកលវិទ្យាល័យ University of Connecticut ដោយរបៀបណា? នាងឆ្លើយថា នាងបានប្រើប្រាស់កម្មវិធីក្នុងអ៊ីនធើរណេតដើម្បីចុះឈ្មោះចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ និងសរសេរអក្សរតាមការកំណត់របស់សាកលវិទ្យាល័យ ។ ប៉ុន្តែពេលចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ នាងជួបបញ្ហា ហើយក៏ឈប់រៀននៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីទទួលការព្យាបាលសុខភាពផ្លូវចិត្ត ហើយនាងសង្ឃឹមថា នឹងអាចចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យវិញឆាប់ៗនេះ ។

ចំណែកមូលហេតុដែលនាងដាក់ពាក្យប្តឹងសាលារៀនចាស់ ដោយសារចង់ឱ្យនាយកសាលាទទួលខុសត្រូវចំពោះបញ្ហាទាំងអស់ដែលនាងបានជួបប្រទះ ។ នាងសង្ឃឹមថា ការតស៊ូតាមផ្លូវច្បាប់នេះ នឹងជួយការពារកុំឱ្យយុវជនផ្សេងទៀតមានបញ្ហាការសិក្សាដូចនាង ៕

តើមហាជនយល់យ៉ាងណាដែរ? ថតបានទាំងវីដេអូច្បាស់ៗ មានទាំងចំនួនយន្តហោះចម្បាំងថៃ F-16 ប៉ុណ្ណឹងហើយ ខាងថៃចេញមកបដិសេធខុសទាំងតួលេខ ខ្លឹមសារនៃវីដេអូនៅលើបណ្តាញសង្គម ដោយបានអះអាងថា វាមិនពិត និងជាការគិតតែម្ខាងថា ប្រទេសថៃឈ្លានពាន.កម្ពុជា ។ ការពិត ថៃគ្មានគំនិតឈ្លានពានប្រទេសណាទេ ថៃគ្រាន់តែការពារអធិបតេយ្យភាព និងទឹកដីរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ។

យោងតាមការផ្សព្វផ្សាយរបស់បណ្តាញសង្គមថៃ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថា យន្តហោះចម្បាំងថៃ F-16 ចំនួន៤គ្រឿង មិនបានហោះរំលោ.ភ ចូលដែនអាកាសកម្ពុជាទេ ។ ពលរដ្ឋខ្មែរខ្លួនឯងទេ ដែលបានគិតដោយខ្លួនឯងរឿងថា ថៃឈ្លានពាន.កម្ពុជា ការពិត ថៃគ្មានគំនិតឈ្លានពា.នប្រទេសណាទេ ថៃគ្រាន់តែការពារអធិបតេយ្យភាព និងទឹកដីរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ។ ពលរដ្ឋខ្មែរតែងតែគិតថា បើថៃ និងវៀតណាម ឈ្លានពានកម្ពុជា តើគួរធ្វើដូចម្តេច? បណ្តាញសង្គមថៃបានប្រាប់បន្ថែមទៀតថា ពលរដ្ឋខ្មែរគួរតែបារម្ភពីវៀតណាមឈ្លានពានវិញ ល្អជាងបារម្ភពីរឿងថៃឈ្លានពាន ។ (សូមដាក់សំឡេងថៃចូលបន្តិច ក្នុងវីដេអូ)

ករណីការចែកចាយវីដេអូរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរដែលរស់នៅតំបន់ព្រំដែនជាប់ថៃ បានថតយន្តហោះចម្បាំងថៃ F-16 ចំនួន៤គ្រឿង ដោយអះអាងថា បានហោះរំលោភចូលដែនអាកាសកម្ពុជា «គឺហោះនៅឆ្ងាយពីព្រំដែនប្រមាណ៥គីឡូម៉ែត្រ មិនប៉ះពាល់កម្ពុជាឡើយ ។ បើហោះរំលោភចូលដែនដីកម្ពុជាពិតមែន គឺខាងសារព័ត៌មានថៃនឹងចុះផ្សាយហើយ មិនមែនមិនចុះផ្សាយដូច្នេះទេ» ។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់បណ្តាញសង្គមថៃឈ្មោះ «ทีเอ็นชาแนล TN.Channel» ។

បណ្តាញសង្គមថៃដដែលបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា យើងពុំដឹងថា តើវាជាការពិត ឬយ៉ាងណាទេ ពីព្រោះខាងសារព័ត៌មានថៃពុំបានចុះផ្សាយឡើយ វាអាចជាការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានរបស់ខ្មែរខ្លួនឯងតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណែកខាងប្រទេសថៃវិញ គ្មានសារព័ត៌មានណាមួយចុះផ្សាយពីរឿងយន្តហោះចម្បាំងហោះចូលដែនអាកាសកម្ពុជាទេ គឺមានតែថៃបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង F-16 ទៅកាន់ព្រំដែនជាប់មីយ៉ាន់ម៉ានាពេលកន្លងមក ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន ស្របពេលស្ថានការណ៍ព្រំដែននៅមីយ៉ាន់ម៉ាកំពុងតានតឹងខ្លាំង ។

ដោយឡែក សារព័ត៌មានថៃ TNN រាយការណ៍ថា កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ប្រទេសថៃបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង F-16 ចំនួន២គ្រឿង ទៅហោះល្បាតនៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តតាក ចំនួន២លើក ក្រោយពីកងទ័ពមីយ៉ាន់ម៉ាប៉ះទង្គិចជាមួយកងកម្លាំងការៀង (KNLA) នៅក្បែរព្រំដែនថៃ ។ ហេតុនេះ ថៃចាំបាច់ត្រូវបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងទៅព្រំដែនជាប់មីយ៉ាន់ម៉ា ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព និងការរំលោភព្រំដែនរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអន្តរជាតិ ។

គួរបញ្ជាក់ថា តាំងពីកងទ័ពថៃហាមឃាត់ពលរដ្ឋខ្មែរច្រៀងចម្រៀងជាតិនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ស្ថិតលើភ្នំដងរែក ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ជាប់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទ ឃើញថា ក្រុមអ្នកនយោបាយថៃ និងក្រុមជ្រុលនិយមថៃមួយចំនួនបានព្យាយាមមកប្រាសាទតាមាន់ធំ ដើម្បីអានសេចក្តីថ្លែងការណ៍បញ្ជាក់ថា ប្រាសាទនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ថៃ ។ រីឯមេទ័ពថៃក៏បានត្រៀមកងកម្លាំង និងប្រកាសក្តែងៗថា នឹងការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិនៅតំបន់ព្រំដែន ។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះគ្រាន់តែជាការបកប្រែ និងការបកស្រាយក្រៅផ្លូវការពីការផ្សាយនៅលើបណ្តាញសង្គមថៃមិនផ្លូវការមួយ ដែលបានអះអាងថា «យន្តហោះចម្បាំងរបស់ថៃ F-16 ចំនួន៤គ្រឿងហោះមិនបានរំលោភចូលដែនអាកាសកម្ពុជាឡើយ» ។ ដូច្នេះ ព័ត៌មានដែលពិតត្រឹមត្រូវ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ មានតែរង់ចាំការបកស្រាយពីគ្រប់គូភាគីជំនាញៗពាក់ព័ន្ធនឹងដែនអធិបតេយ្យភាពនៃប្រទេសទាំងពីរប៉ុណ្ណោះ ៕

ប្រទេសថៃ ៖ សារព័ត៌មានថៃរាយការណ៍ថា លោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ បានប្រជុំជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ និងមន្ត្រីមកពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីចាត់វិធានការទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់បារីអេឡិចត្រូនិក និងថ្នាំញៀ.ន នៅសាលារៀន ហើយលោកស្រីបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលនឹងបង្ក្រាប, កំណត់វិធានការទប់ស្កាត់ និងអប់រំយុវជនឱ្យយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់សុខភាពដោយសារថ្នាំញៀន ។ រដ្ឋាភិបាលសូមការសហការពីគ្រូបង្រៀន និងសាលារៀន សូមចូលរួមការពារកូនសិស្សឱ្យរួចផុតពីគ្រោះថ្នា.ក់ គ្រឿងញៀន ។

កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃបានបង្ហោះសារក្នុងបណ្តាញសង្គម X និង Facebook ព្រមទាំងបង្ហោះរូបភាពការប្រជុំជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ លោក Permpoon Chidchob ព្រមទាំងមន្ត្រីមកពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងអំឡុងកិច្ចពិភាក្សាពីវិធានការទប់ស្កាត់បារីអេឡិចត្រូនិក និងថ្នាំញៀននៅសាលារៀន ។ រដ្ឋាភិបាលបានចាត់វិធានការតឹងរ៉ឹងបង្ក្រាបថ្នាំញៀន ប៉ុន្តែត្រូវអនុវត្តជាមួយវិធានការការពារកូនក្មេង និងយុវជន កុំឱ្យងាយស្រួលទិញថ្នាំញៀន តាមរយៈការបណ្តុះបណ្តាលចំណេះដឹងពីផលប៉ះពាល់សុខភាពដោយសារថ្នាំញៀននៅសាលារៀន ។

ខាងក្រោមនេះ គឺជាវិធានការសំខាន់ៗចំនួន៣ចំណុច របស់រដ្ឋាភិបាលថៃ ៖
១-អនុវត្តច្បាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ៖
-បង្ក្រាបអ្នកផលិត និងចែកចាយបារីអេឡិចត្រូនិក
-រឹតបន្តឹងការយកបារីអេឡិចត្រូនិកចូលក្នុងបរិវេណសាលា

២-ផ្តល់ចំណេះដឹងពីថ្នាំញៀននៅសាលា ៖
-ផ្តល់ចំណេះដឹងពីផលប៉ះពាល់សុខភាពរបស់ថ្នាំញៀនឱ្យច្រើនជាងមុន
-សហការជាមួយក្រសួងអប់រំ កែសម្រួលកម្មវិធីសិក្សាដើម្បីបង្ការថ្នាំញៀន

៣-សុំកិច្ចសហការពីគ្រូបង្រៀន និងនាយកសាលា ៖
-គ្រូ និងបុគ្គលិកសាលា មានតួនាទីការពារការប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀនក្នុងសាលា និង
-សង្កេតអាកប្បកិរិយាកូនសិស្សដើម្បីទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀន ។

នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃថ្លែងថា ៖ «លោកគ្រូ-អ្នកគ្រូគ្រប់រូបបានបំពេញតួនាទីទប់ស្កាត់ថ្នាំញៀនស្រាប់ហើយ ប៉ុន្តែពេលការប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀនកើនឡើងខ្លាំង រដ្ឋាភិបាលសូមឱ្យគ្រូបង្រៀនជួយសហការការពារកូនសិស្សកុំឱ្យប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀន និងបារីអេឡិចត្រូនិក» ។

បច្ចុប្បន្ន បារីអេឡិចត្រូនិកត្រូវបាននាំចូលមកប្រទេសថៃដោយខុសច្បាប់ ហើយរីករាលដាលក្នុងចំណោមយុវជន ខណៈថ្នាំញៀនជាច្រើនប្រភេទចាប់ផ្តើមចែកចាយនៅតាមរបងសាលា ។ ហេតុនេះ គ្រូបង្រៀន និងអាណាព្យាបាលសិស្ស ត្រូវសហការគ្នាតាមដាន និងអប់រំកូនសិស្ស ។ រដ្ឋាភិបាលនឹងប្រជុំកំណត់វិធានការបន្ថែមទៀតដើម្បីគ្រប់គ្រងបញ្ហាថ្នាំញៀន និងបារីអេឡិចត្រូនិកនៅសាលាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ៕

យើងគួរតែចាប់អារម្មណ៍ពីការប្រើប្រាស់សម្ភារៈអគ្គិសនីពេលមេឃភ្លៀង និងត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ពីព្រោះគ្រោះថ្នា.ក់ អាចឡើងគ្រប់ពេលវេលា ជាពិសេស ក្មេងតូចៗ ។ ចូរអនុវត្តតាម៥វិធីនេះ ដើម្បីការពារគ្រោះថ្នា.ក់ ដោយសារការប្រើប្រាស់សម្ភារៈអគ្គិសនីពេលមេឃភ្លៀង ដូចជា ៖

១-ឈប់ប្រើប្រាស់សម្ភារៈអគ្គិសនី ពេលមេឃភ្លៀង ៖ នៅពេលមានផ្គរលាន់ រន្ទះបាញ់ មេឃភ្លៀង គួរតែផ្អាកការប្រើប្រាស់សម្ភារៈអគ្គិសនីគ្រប់ប្រភេទ ដើម្បីការពារការខូចខាតដែលអាចកើតឡើងលើសម្ភារៈទាំងនេះ ក៏ដូចជាមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនយើង ។

២-កុំចាប់សម្ភារៈអគ្គិសនី ពេលដៃ ឬខ្លួនសើម ៖ គ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងដោយសារអគ្គិសនីជាញឹកញាប់ពេលរដូវវស្សា គឺបណ្តាលមកពីសម្ភារៈអគ្គិសនីឆ្លងភ្លើង ហើយយើងយកដៃសើមទៅចាប់វា នឹងអាចត្រូវភ្លើងឆក់ ។ ហេតុនេះ គួរចៀសវាងបើកកុងតាក់ភ្លើង ឬដោតខ្សែភ្លើង ពេលខ្លួនសើម ឬឈរនៅកន្លែងសើម ។

៣-ពិនិត្យមើល និងជួសជុលសម្ភារៈអគ្គិសនី ៖ ពិនិត្យមើលសម្ភារៈអគ្គិសនី និងខ្សែភ្លើងទាំងអស់ថា តើវាអាចប្រើបានឬអត់ ព្រមទាំងសង្កេតភាពខុសប្លែករបស់សម្ភារៈអគ្គិសនីផងដែរ ដូចជា ៖ សំឡេង ពណ៌ និងក្លិន នៅបរិវេណដោតកុងតាក់ភ្លើង ។ បើវាខូចខាត ឬធុំក្លិនឈ្ងៀម ចូរជួសជុលជាបន្ទាន់ ជាពិសេស សម្ភារៈអគ្គិសនីដែលយកទៅប្រើប្រាស់នៅក្រៅផ្ទះ ។

៤-ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ការពារសុវត្ថិភាព ៖ ចូរដំឡើងឧបករណ៍ការពារភ្លើងឆក់ ដូចជា ៖ ឧបករណ៍ផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនីដោយស្វ័យប្រវត្តិ និងឧបករណ៍គ្រប់គ្រងថាមពល ជាពិសេស សម្ភារៈអគ្គិសនីស្រោបលោហៈ រួមមាន ៖ ទូរទឹកកក មីក្រូវ៉េវ និងម៉ាស៊ីនកំដៅទឹក ។ ក្រៅពីនេះ គួរបង្កប់ខ្សែភ្លើងក្រោមដីសម្រាប់ពេលឆ្លងភ្លើង គឺភ្លើងនឹងបញ្ជូនទៅក្រោមដី និងជួយការពារគ្រោះថ្នាក់ដោយសារការឆក់ខ្សែភ្លើង ។

៥-ដកខ្សែសម្ភារៈអគ្គិសនីចេញពីកុងតាក់ភ្លើង ពេលប្រើប្រាស់រួច ៖ ក្រោយឈប់ប្រើប្រាស់សម្ភារៈអគ្គិសនីគ្រប់ប្រភេទ កុំភ្លេចបិទកុងតាក់ភ្លើង និងដកខ្សែភ្លើងសម្ភារៈអគ្គិសនីចេញពីកុងតាក់ភ្លើងគ្រប់ពេលវេលា ៕