រាជធានីភ្នំពេញ៖ ក្រសួងការពារជាតិបានប្រមូលព័ត៌មានពីការលួ.ចវា.យរបស់អតីតទាហានព្រៃថៃមកលើទាហានខ្មែររួចហើយ និងកំពុងរៀបចំសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានមួយទាក់ទងនឹងករណីនេះផងដែរ។ នេះបើតាមការបញ្ជាក់របស់អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ លោកស្រីឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា។

យោងតាមវីដេអូដែលបានចែករំលែកនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមកាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៣ កក្កដា បានបង្ហាញឲ្យឃើញពីសកម្មភាពដែនមិនច្រលំគេរបស់ភ្ញៀវទេសចរថៃ2នាក់ បានឡើងទៅលេងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ និងលួ.ចដាល់មុខទាហានកម្ពុជា ហើយរត់គេចខ្លួន យ៉ាងគួរឲ្យហួសចិត្ត មិននឹកស្មានថាមនុស្សវ័យប៉ុណ្ណេះទៅហើយ បែរជាប្រព្រឹត្តទង្វើដូចក្មេងបែបនេះសោះ។

បន្ទាប់ពីកើតហេតុការណ៍ដូចខាងលើ អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ លោក Winthai Suvaree បានចេញសេចក្ដីប្រកាសនៅមួយនៅក្នុងថ្ងៃដដែលថា៖ ជនបង្ករខាងលើនេះ គឺជាអតីតអនុរក្សយោធា ដែលមកលេងប្រាសាទតាមាន់ធំក្នុងនាមជាភ្ញៀវទេសចរប៉ុណ្ណោះ បច្ចុប្បន្នមិនបានបម្រើការនៅអង្គភាព ឬក្រសួងការពារជាតិថៃទៀតឡើយ។ ចំណែកករណីលួ.ចវាយទៅលើទាហានខ្មែរនេះ គឺជាបញ្ហាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលខាងលើ មិនទាក់ទងនឹងបទបញ្ជារ ឬការបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់យោធាថៃឡើយ។ ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃ នឹងចាត់វិធានការតាមនីតិវិធីផ្លូវច្បាប់ទៅលើសកម្មភាពរបស់បុគ្គលនេះ។

ជាមួយគ្នានេះ ក្រសួងការពារជាតិថៃក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ដោយសារតំបន់ដែលមានឧបទ្ទវហេតុខាងលើកើតឡើងជាតំបន់ទេសចរណ៍ ដូច្នេះមន្ត្រីយោធាថៃបានឈានដល់ការសម្រុះសម្រួលគ្នាជាមួយជនរងគ្រោះរួចហើយ ដើម្បីកុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងរវាងភាគីទាំងពីរ ហើយថៃពិតជាសោកស្ដាយ ដែលបញ្ហានេះដែលបានកើតឡើង។

យ៉ាងណាមិញ បើតាមការលើកឡើងរបស់ លោកស្រីឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា នាល្ងាចថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៣ ដដែលបានឲ្យដឹងថា ពេលនេះក្រសួងការពារជាតិបានប្រមូលព័ត៌មានពីការលួ.ចវា.យទាហានខ្មែរដោយអតីតទាហានព្រៃថៃរួចហើយ និងកំពុងរៀបចំសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានមួយទាក់ទងនឹងករណីនេះក្នុងពេលឆាប់ៗ៕

កំពង់ស្ពឺ៖ សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងថា ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជាថៃអាចដោះស្រាយបាន លុះត្រាតែមានច្បាប់អន្តរជាតិដើរតួជាភាគីទី៣ ព្រោះថៃប្រើប្រាស់ផែនទីដែលគូសជាឯកតោភាគី មិនទទួលស្គាល់ផែនទីណាផ្សេង និងថែមទាំងទៅឈ្លោះជាមួយកម្មវិធី Google Map ទៀតផង។

យោងតាមការលើកឡើង របស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាឱកាសអញ្ជើញជាអធិបតីអបអរសាទរខួបអនុស្សាវរីយ៍លើកទី៣២ ទិវាកងរាជអាវុធហត្ថ ក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង នាព្រឹកថ្ងៃចន្ទ ទី១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឲ្យដឹងថា បន្ទាប់ពីផែនទីដែលបង្ហាញក្នុង Google Map បញ្ជាក់ថា ប្រាសាទតាមាន់ធំ គឺស្ថិតនៅក្នុងដែនដី សុវណ្ណភូមិខ្មែរ ភាគីថៃចាប់ផ្ដើមមិនសុខចិត្តចំពោះការបង្ហាញថា ប្រាសាទតាមាន់ជារបស់ខ្មែរនេះឡើយ ហើយថៃក៏បានទៅទាមទារឱ្យក្រុមហ៊ុន Google កែប្រែទិន្នន័យនោះមកជារបស់ខ្លួនវិញ ប៉ុន្តែត្រូវបានក្រុមហ៊ុន Google បដិសេធ ទើបធ្វើឱ្យថៃកើតមានកំហឹងជាខ្លាំង ។

ថ្លែងក្នុងនាឱកាសដដែលនោះ សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ថា ជម្លោះនៅតំបន់មុំបី អាចដោះស្រាយទៅបានលុះត្រាតែមានតុលាការអន្តរជាតិ ICJ ធ្វើជាតួអង្គទី៣។ ជាងនេះទៅទៀត សម្ដេចបានលើកឡើងថា «ដៃម្ខាងយើងថា រឿង (តំបន់មុំបី) នៅជំពាក់គ្នាមិនទាន់ដោះស្រាយចាំប្រើទ្វេភាគី តែដៃម្ខាង (ភាគីថៃ) បានចេញមកប្រកាស ជាឯកតោភាគី ប្រើប្រាស់ផែនទីដែលគូសដោយឯកតោកភាគីជាផ្លូវការ ដោយថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយជាន់ខ្ពស់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលថៃ រួមជាមួយកងទ័ព រហូតទៅឈ្លោះជាមួយក្រុមហ៊ុន ហ្គូហ្គលមួយទៀត»។

នេះអាចបញ្ជាក់ថា ដើម្បីដោះស្រាយ បញ្ហានេះបាន កម្ពុជាមានតែទៅពឹងពាក់ភាគីទី៣ នោះគឺតុលាការអន្ដរជាតិ ICJ ។ សម្ដេចធិបតីបន្តថា «ឈ្លោះគ្នាហើយ មានតែទៅរកតុលាការទេ ទើបដាច់ស្រេច និងសុក្រិត»។ ជាមួយគ្នានេះសម្ដេច សង្ឃឹមថានៅថ្ងៃណាមួយ កម្ពុជា-ថៃ នឹងមានការឯកភាគ្នា នៅបញ្ហាព្រំដែន ដើម្បីបញ្ចប់កុំឱ្យមានបញ្ហា ទៅដល់កូនចៅ ជំនាន់ក្រោយទៀត។

គួររំម្លឹកថា ការដាក់ពាក្យបណ្តឹងរបស់កម្ពុជា ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះព្រំដែន នៅតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច និងប្រាសាទតាក្របី ត្រូវបានលោកស្រី គឹមសួគ៌ សុវណ្ណារី ឯកអគ្គរាជទូតកម្ពុជា ប្រចាំប្រទេសហូឡង់ បានប្រគល់លិខិត ផ្លូវការ របស់កម្ពុជា ទៅលោកក្រឡាបញ្ជី Philippe Gautier នៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ហើយ នាថ្ងៃចន្ទ ទី១៦ ខែមិថុនា។ ហើយបច្ចុប្បន្ន រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងបន្តពិភាក្សាលើដំណើរការរឿងក្ដីនេះជាមួយនឹងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ ក៏ដូចជារង់ចាំការប្រគល់មកវិញនូវឯកសារ និងផែនទីប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនពីសំណាក់ប្រទេសបារាំងដែលជាអតីតម្ចាស់អាណានិគមផងដែរ៕

មន្ទីរសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ចាម បានធ្វើការបកស្រាយលើករណីដែលមានការផ្សព្វផ្សាយនៅក្នុងបណ្ដាញសង្គម ជុំវិញបញ្ហា «មន្ទីរពេទ្យទុកអ្នកជំងឺចោល ព្រោះគ្មានប្រាក់បង់» ដោយបញ្ជាក់ពីពេលវេលា និងដំណើរការនៃការចូលមកសម្រាកព្យាបាលរបស់អ្នកជំងឺចាប់តាំងពីកើតហេតុដំបូង។

យោងតាមសេចក្ដីប្រកាស ដែលចេញដោយមន្ទីរសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ចាម នាថ្ងៃសៅរិ៍ ទី១២ ខែកក្កដា បានឲ្យដឹងថា៖ នៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា វេលាម៉ោង ៥.០០នាទីល្ងាច មន្ទីរពេទ្យបង្អែកចំការលើ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម បានទទួលអ្នកជំងឺ៤នាក់មានរបួស និងអ្នកជំងឺចំនួន៦នាក់ផ្សេងទៀត ដឹកតាមរថយន្តគិលានសង្រ្គោះ២គ្រឿង និងរថយន្តឯកជន១គ្រឿង ដោយសារករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដែលបានកើតឡើងនៅត្រង់ចំណុចភូមិពព្រេង ឃុំស្ពី ស្រុកចំការលើ ខេត្តកំពង់ចាម។ ក្នុងចំណោមជនរងគ្រោះទាំងអស់ ក៏មានឈ្មោះ ឈាន ជីអូន ភេទប្រុស អាយុ ២៥ឆ្នាំ មានទីលំនៅនៅរាជធានីភ្នំពេញ ដែលមានបងប្អូនសាច់ញាតិបង្ហោះសារលើកឡើងនៅក្នុងបណ្ដាញសង្គមថា៖ «អត់មានលុយបង់ឲ្យ គេទាមទាររកកាតទាហាន ត្រូវការបញ្ចូលឈា.មតែបូមឈា.មពីបងប្អូនរួចទុកចោល គេទុកអ្នកជំងឺចោលថាគ្មានលុយបង់ បូមឈាមយកទៅពិនិត្យតែទុកចោលព្រោះគ្មានលុយបង់»។

បន្ទាប់ពីទទួលបានព័ត៌មានខាងលើ ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ចាម បានចុះធ្វើការស៊ើបអង្កេតភ្លាមៗ ដោយសហការជាមួយអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងក្រុមគ្រូពេទ្យបម្រើការងារនៅមន្ទីរពេទ្យបង្អែកចំការលើនៅថ្ងៃកើតហេតុ ទទួលបានរបាយការណ៍ដូចខាងក្រោម៖
១. ឈ្មោះ ឈាន ជីអូន ភេទប្រុស អាយុ២៥ឆ្នាំ បានចូលមកសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យបង្អែកចំការលើ ដោយសាររបួសគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ មានការឈឺចាប់ត្រង់ត្រគាកខាងឆ្វេង ប៉ុន្តែអ្នកជំងឺអាចដើរបាន លោកគ្រូពេទ្យបានពិនិត្យរាងកាយរបស់គាត់ឃើញថា មិនមានដាច់រយះស្បែក ឬមានការហូរឈា.មឡើយ តែនៅត្រគាកខាងឆ្វេងនោះមានស្នាមជាំផ្នែកខាងលើ ប្រហែក៨សង់ទីម៉ែត្ររួចបានថតកាំរស្មីអិច ព្រមទាំងព្យាបាលនិងតាមដានតាមបច្ចេកទេសជូនគាត់។

២. នៅវេលាម៉ោង ៨.៣០នាទីយប់ ក្រុមគ្រួសារបានស្នើសុំយកអ្នកជំងឺឈ្មោះ ឈាន ជីអូន ទៅព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យនៅរាជធានីភ្នំពេញ ដោយមានកិច្ចសន្យាផ្ដិតមេដៃទទួលខុសត្រូវរបស់ក្រុមគ្រួសារ និងដឹកទៅតាមរថយន្តផ្ទាល់ខ្លួន។

ជាមួយនឹងរបាយការណ៍ខាងលើនេះ មន្ទីរសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលខេត្ត បានបញ្ជាក់ថា៖ ការបង្ហោះសារសំឡេងរបស់សាច់ញាតិក្នុងបណ្ដាញសង្គម ដូចបានរៀបរាប់ខាងលើគឺ ពុំមែនកើតឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យបង្អែកចំការលើ នោះទេ។ នៅរសៀលថ្ងៃ១២ ខែកក្កដា ក្រុមគ្រូពេទ្យនៃមន្ទីរបង្អែកចំការលើ ក៏បានទាក់ទងទៅអ្នកជំងឺផ្ទាល់ ដើម្បីតាមដានស្ដានភាពជំងឺរបស់គាត់ ដែលកំពុងសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យនៅភ្នំពេញ ដោយគាត់ប្រាប់ថាអាការៈជំងឺរបស់គាត់បានល្អប្រសើរខ្លះៗហើយ រចក៏បានថ្លែងអំណរគុណដល់ក្រុមគ្រូពេទ្យរបស់យើងផងដែរ៕

នៅឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជានឹងអនុវត្តន៍ច្បាប់កាតព្វកិច្ចយោធា ដើម្បីរួមចំណែកកសាង ប្រទេសជាតិ និងការពារមាតុភូមិ ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា ៤៩ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។

កាតព្វកិច្ចយោធា តម្រូវឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប់ទាំងពីរភេទ ដែលមានអាយុពី ១៨ ដល់ ៣០ឆ្នាំ ត្រូវចូលហ្វឹកហាត់រយៈពេល ១៨ ខែ គិតពីថ្ងៃចូលបំពេញកាតព្វកិច្ច ។

យោធិនដែលបានបញ្ចប់កាតព្វកិច្ចយោធាហើយ ត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យទៅកាន់ជីវភាព ស៊ីវិលវិញ ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតក្នុងក្របខ័ណ្ឌយោធិនបម្រុង ។

ក្នុងករណីមិនមកបង្ហាញខ្លួនតាមការអញ្ជើញក្នុងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃទទួលដំណឹងត្រូវ អាចប្រឈមមុខជាប់ពន្ធនាគាររហូតពី១ ឆ្នាំ ដល់៣ ឆ្នាំ តាមស្ថានភាពប្រទេសមានសង្គ្រាម ឬសន្តិភាព ។

ចំពោះ ជនណាដែលធ្វើឱ្យពិការដល់ខ្លួន ឬ រត់ទៅនៅបរទេសដើម្បីគេចវេះពីកាតព្វកិច្ច យោធាអាចត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី៣ខែដល់ ៥ឆ្នាំ។

ដោយឡែក ការអនុញ្ញាតឱ្យរួចផុតពីកាតព្វកិច្ចយោធាត្រូវអនុវត្តចំពោះព្រះសង្ឃ បព្វជិត នៃសាសនាផ្សេងៗ និងពលរដ្ឋដែលមានកាយសម្បទាមិនគ្រប់គ្រាន់៕