ភ្នំពេញ៖ នៅលើពិភពលោកយើងមានសមុទ្រចំនួន៤ ដែលត្រូវបានដាក់ឲ្យតាមពណ៌ ដូចជា សមុទ្រខ្មៅ (Black Sea) សមុទ្រក្រហម (Red Sea) សមុទ្រលឿង (Yellow Sea) និងសមុទ្រស (White Sea) ជាដើម។

ឈ្មោះសមុទ្រទាំងអស់នេះ មិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់ថាមានដើមហេតុពិតប្រាកដយ៉ាងណាឡើយ ប៉ុន្តែមានទ្រឹស្តីល្បីៗមួយចំនួន ក្នុងនោះរួមមាន៖

១៖ សមុទ្រខ្មៅ

សមុទ្រខ្មៅ គឺជាសមុទ្រស្ថិតនៅចន្លោះទ្វីបអឺរ៉ុប និងទ្វីបអាស៉ី ជាប់ប្រទេសប៊ុលហ្ការី ហ្សកហ្ស៉ី រ៉ូម៉ានី រុស្ស៉ី តួកគី និងអ៊ុយក្រែន។ មានទ្រឹស្ដី២បែបដែលបង្ហាញពីមូលហេតុដែលនាំវាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះយ៉ាងដូច្នេះ គឺទីមួយដោយសារផ្ទៃសមុទ្រនេះពោរពេញទៅដោយសមាសធាតុគីមី H₂S ហៅថា អ៉ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត (Hydrogen Sulfide)។ វត្ថុ សត្វ រុក្ខជាតិនានា ដែលលិចចូលជ្រៅទៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសារធាតុខ្មៅៗ ដោយសារតែសមាសធាតុគីមីនេះ។ ទ្រឹស្តីមួយទៀត គឺដោយសារសមុទ្រខ្មៅសម្បូរព្យុះអាក្រក់ៗ ដូច្នេះហើយពេលក្រុមនាវិកមើលទៅកាន់ផ្ទៃទឹក គឺឃើញវាមានពណ៌ក្រមៅ ព្រោះតែផ្ទៃមេឃងងឹត។

២៖ សមុទ្រក្រហម

សមុទ្រក្រហម ស្ថិតនៅចន្លោះរវាងទ្វីបអាហ្រិ្វក និងទ្វីបអាស៉ី ជាប់ប្រទេសអេហ្ស៉ីប អ៉ីស្រាអែល ហ៊្សកដានី ស៊ូដង់ អេរីត្រេ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងយេម៉ែន។ ទ្រឹស្ដីដែលនិយាយអំពីដើមចមនៃឈ្មោះរបស់សមុទ្រក្រហម គឺព្រោះតែសមុទ្រនេះសម្បូរទៅដោយពពួកបាក់តេរីសមុទ្រម៉្យាងហៅថា ទ្រីកូឌិសម្ញ៉ូម អេរីដ្រាម (Trichodesmium Erythraeum) ដែលពេលខ្លះប្រែក្លាយទឹកសមុទ្រដែលជាធម្មតាពណ៌ខៀវ ឬបៃតងឱ្យទៅជាពណ៌រាងក្រហម ឬត្នោត។

៣៖ សមុទ្រលឿង

សមុទ្រលឿង គឺជាសមុទ្រដែលស្ថិតនៅចន្លោះប្រទេសចិន និងឧបទ្វីបកូរ៉េ។ មូលហេតុដែលនាំឲ្យវាមានឈ្មោះបែបនេះ គឺទំនងដោយសារទឹកពណ៌លឿងត្នោតដែលហូរចូលមកពីទន្លេលឿង ខណៈទឹករបស់ទន្លេនោះ គឺផ្ទុកទៅដោយដី និងខ្សាច់មកពីតំបន់ទំនាប។

៤៖ សមុទ្រស

សមុទ្រស ស្ថិតនៅភាគពាយព្យនៃប្រទេសរុស្ស៉ី និងស្ថិតក្រោមដែនសមត្ថកិច្ចរបស់រុស្ស៉ីទាំងស្រុង។ ដោយសារវាស្ថិតនៅក្បែរតំបន់អាក់ទិចនៃប៉ូលខាងជើង ដូច្នេះហើយសមុទ្រនេះក៏គ្របដណ្តប់ដោយផ្ទាំងទឹកកកចន្លោះចាប់ពី៦-៧ខែជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ទ្រឹស្តីមួយបានលើកឡើងថាវាជាប់ឈ្មោះជាសមុទ្រស ដោយសារតែមូលហេតុនេះឯង៕

រសៀលថ្ងៃសុក្រ ៩កើត ខែមិគសិរ ឆ្នាំខាល ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៦៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី០២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ នៅទីស្នាក់ការគណបក្សខេត្តក្រចេះ ឯកឧត្ដម ឈឿន ប៊ុណ្ណារ័ត្ន សមាជិកគណៈកម្មាធិការកណ្តាលគណបក្ស និងជាប្រធានក្រុមការងារគណបក្សចុះមូលដ្ឋានក្រុងក្រចេះ និងលោកជំទាវ សៅ សុគន្ធារី អនុប្រធានក្រុមការងារគណបក្សចុះមូលដ្ឋានក្រុងក្រចេះបានអញ្ជើញជាអធិបតី ក្នុងពិធីប្រជុំជីវភាពនយោបាយ និងបូកសរុបការងារប្រចាំខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ ដោយមានការអញ្ជើញចូលរួម ឯកឧត្តម អ៊ុយ ភារក្ស ឯកឧត្តម ហេង សុផា ក្រុមការងារគណបក្សមូលដ្ឋានក្រុងក្រចេះ ឯកឧត្តម លោកជំទាវ លោក លោកស្រី ប្រធាន អនុប្រធាន សមាជិក ក្រុមការងារគណបក្សគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ចុះមូលដ្ឋានក្រុងក្រចេះ គណៈកម្មាធិការគណបក្សក្រុងក្រចេះ ក្រុមការងារថ្នាក់ខេត្តចុះជួយសង្កាត់ ក្រុមការងារថ្នាក់ក្រុងចុះជួយសង្កាត់ គណៈកម្មាធិការគណបក្សសង្កាត់ ប្រធាន អនុប្រធានសាខាបក្សភូមិ ប្រធានសាខាចំណុះគណបក្សសង្កាត់ ប្រធាន អនុប្រធានយុវជនគណបក្សសង្កាត់ ស្មៀនសង្កាត់ ប៉ុស្តិ៍នគរបាលរដ្ឋបាល សរុបវត្តមានចូលរួមមានចំនួន ២៥៥នាក់។ឯកឧត្ដម ឈឿន ប៊ុណ្ណារ័ត្ន មានមតិសំណេះសំណាលបូកសរុបលទ្ធផលកិច្ចប្រជុំ ថ្លែងអំណរគុណដល់សមាជិក សមា ជិកាអង្គប្រជុំ និងបានដាក់ទិសដៅបន្តចំនួន ១០ចំណុច ដើម្បីឆ្ពោះទៅដណ្តើមជ័យជនះនាពេលបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត នីតិកាលទី៧ ឆ្នាំ២០២៣ ខាងមុខ។
ក្នុងឱកាសនេះដែរ ឯកឧត្តមប្រធានក៍បាននាំយកនូវអំពូលសូឡា និងជើងអំពូល ដែលជាអំណោយរបស់ ឧកញ៉ា ធាង ទ្រី ជូនគណបក្សក្រុងក្រចេះ ចំនួន ១០ឈុត, មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡា ចំនួន ១០ឈុត,វត្តក្រគរ ចំនួន ១០ឈុត និងប៉ុស្តិ៍រដ្ឋបាលសង្កាត់ទាំង៥ ចំនួន ៤ឈុតក្នុងមួយប៉ុស្តិ៍រដ្ឋ បាល សរុបរួមចំនួន ៥០ឈុត ឧបត្ថម្ភដល់សមាជិ សមាជិកា ដែលបានចូលរួមក្នុងម្នាក់ៗ ទទួលបានថវិកាចំនួន២០.០០០រៀល៕

ជា​ទូទៅ​លោក​អ្នក​តែង​តែ​ចាប់​អារម្មណ៍​​លើ​អាយុកាល​របស់​​ពពួក​សត្វ​ធំ​ៗ​ដូច​ជា​ដំរី អណ្ដើក ​ត្រី​បាឡែន ត្រីឆ្លាម​ ​ដែល​អាច​រស់​នៅ​បាន​អាយុ​​រាប់​សិប​ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ​បើ​និយាយ​ពី​អំបូរ​សត្វ​​អាយុ​ខ្លី​វិញ អាច​មិន​សូវ​មាន​មនុស្ស​ច្រើន​បាន​ដឹង។

មេយ៍ហ្លាយ គឺជាប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយម្យ៉ាង ដែលមានជីវិតខ្លីជាងគេបំផុត លើផែនដីយើងនេះ គឺសត្វប្រភេទនេះអាចរស់នៅបានត្រឹមតែ១ថ្ងៃ ឬ២៤ម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។ មេយ៍ហ្លាយ ក៏ត្រូវបានគេហៅថា “សត្វល្អិតដែលរស់នៅបានតែ១ថ្ងៃ​” ក៏ព្រោះតែអាយុរស់នៅដ៏ខ្លីរបស់ពួកវា។ យ៉ាងហោចណាស់ មានពួកមេយ៍ហ្លាយ ២៥០០ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា នៅលើពិភពលោកយើងនេះ ហើយលើសពីនេះ សមាជិកខ្លះរបស់មេយ៍ហ្លាយ ងាប់ទៅវិញភ្លាមបន្ទាប់ពីកើតបានត្រឹមតែ ២ទៅ៣ម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។

ពេលកើតមកភ្លាម មេយ៍ហ្លាយ ចំណាយពេលហើរលេងសប្បាយប្រៀបបីដូចជាអារក្ខទេវី នៅតាមដើមឈើអញ្ចឹង។ យ៉ាងណាក៏ដោយ មេយ៍ហ្លាយ ក៏ផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដែរ គឺវាជាចំណីអាហារសម្រាប់សត្វប្រភេទខ្លះទៀត ហើយពួកវាក៏ជាប្រភេទសត្វបន្តពូជ។ អំឡុងពេលមានជីវិតដ៏ខ្លីនេះ មេយ៍ហ្លាយ បង្កើតជាក្រុម ហើយហើររាំលេងជាមួយគ្នា គ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ដែលវាទៅដល់ រហូតដល់ពេលវាស្លាប់ទៅវិញ៕

ប្រភព៖ Wikipedia

ភ្នំពេញ៖ សត្វទោចថ្ពាល់លឿងត្រូវបានរកឃើញក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ដែលមានវត្តមាននៅតាមតំបន់មួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ហើយសត្វទោចថ្ពាល់លឿងអាចស្រែកហៅគ្នារហូតដល់ចម្ងាយពីរគីឡូម៉ែត្រ។

សត្វទោចថ្ពាល់លឿង ប្រើការស្រែកហៅនេះសម្រាប់ការទំនាក់ទំនង ការពារទីជម្រក និងស្វែងរកគូដើម្បីបន្តពូជ។

សត្វទោចថ្ពាល់លឿងធំពេញវ័យនិងបន្តពូជបាននៅអាយុដប់ឆ្នាំហើយអាចមានកូនជារៀងរាល់ ៣ ទៅ ៤ ឆ្នាំម្តង។ ពួកវាបរិភោគផ្លែឈើជាអាហារ ពេលខ្លះស្លឹកឈើ (ខ្ចី ឬចាស់) ផ្កានិងសត្វល្អិត។ បច្ចុប្បន្នសត្វនេះ ត្រូវបានចុះក្នុង បញ្ចី សត្វ ជិត ផុត ពូជ ( IUCN Red List )។

យោង តាម របាយ ការណ៍ សិក្សា ស្រាវ ជ្រាវ ដោយ អង្គ ការ សមា គម អភិរក្ស សត្វ ព្រៃ ប្រចាំ កម្ពុជា សត្វ ទោច ថ្ពាល់ លឿង មាន ចំនួន ប្រមាណ ១២០០ ក្បាលនៅដែនជម្រកសត្វព្រៃនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី។ ប៉ុន្តែតាមទិន្នន័យសិក្សាពីតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃនិងឧទ្យានជាតិនៅខេត្តរតនគិរី ចំនួនទោចថ្ពាល់ឡើងបានបង្ហាញវត្តមានជាច្រើនក្រុមដែលវាអាចមានចំនួនច្រើនពាន់ក្បាល។

ក្រុមការងារស្រាវជ្រាវបាននិងកំពុងបន្តការសិក្សាចងក្រងទិន្នន័យ។ សត្វព្រៃ ទាំង នេះ គឺ ជា សម្បត្តិ ធម្ម ជាតិ ដែល មិន អាច កាត់ថ្លៃ បាន សម្រាប់ ប្រទេស កម្ពុជា និង មាន តម្លៃ បំផុត សម្រាប់ ការ អភិរក្ស ជីវៈ ចម្រុះ របស់ ពិភព លោក។

ទាំងនៅដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីម៉ា និងឧទ្យានជាតិវ៉ឺនសៃ សៀមប៉ាងជាប់ព្រំប្រទល់ខេត្តស្ទឹងត្រែង និងខេត្តរតនគិរី ជាទីកន្លែងមួយដែលអ្នកទេសចរអាចមើល ឃើញសត្វទោចថ្ពាល់លឿងបាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាសត្វដ៏កម្រមាននៅលើពិភពលោកនេះហើយប្រជាសហគមន៍ ក៏អាចរកចំណូលបានពីតំបន់ទេសចរណ៍តាមរយ:ការដើរជូនភ្ញៀវទស្សនាសត្វទោចថ្ពាល់លឿង និងសត្វជាច្រើនផ្សេងៗទៀត ។

ក្រៅពីបង្កើតមុខរបរ និងផ្តល់ចំណូលបន្ថែមជូនប្រជាពលរដ្ឋសហគមន៍ក៏បានពង្រឹងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិនិងជីវៈចម្រុះឱ្យមាននិរន្តរភាពផងដែរ។

ក្រោយពីបង្កើតសហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ ប្រជាពលរដ្ឋគាត់មានជីវភាពធូរធារជាងមុន ហើយមិនត្រឹមតែបានជួយដល់មូលនិធិអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ប៉ុណ្ណេះទេ ថែមទាំងបានជួយដល់កិច្ចការពារនៅតំបន់ដែនជំរកសត្វព្រៃផងដែរ ។

ជាមួយគ្នានេះ ក្រសួងបរិស្ថាន និងអង្គការអភិរក្សអន្តរជាតិប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា បានផ្តោតទៅលើការងារសំខាន់ៗចំនួនបីលើគម្រោងអភិរក្សសត្វទោចថ្ពាល់លឿងនៅកម្ពុជា ៖ ១. ការអភិវឌ្ឍជីវភាពសហគមន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព ២. ការអនុវត្តច្បាប់ និងការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារ ៣. ការស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្សជីវៈចម្រុះ៕

មានមនុស្សមួយចំនួនឃើញរូបភាពនេះហើយឆ្ងល់ថាបង្គោលនេះគេហៅថាអ្វី? ហើយដាក់ដើម្បីអ្វី? ដោយមានអ្នកខ្លះថាបង្គោលព្រំដែន, អ្នកខ្លះថាបង្គោលសម្រាប់វាស់ជម្រៅទឹក? តាមពិតទៅវាមិនមែននោះទេ។

គោលគឺជាបង្គោលដែលបានសាងសង់នៅក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ដែលបានមកដាក់អាណានិគមលើប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៣-១៩៥៣។ បង្គោលនេះមានកម្ពស់ចន្លោះពី ៣-៥ ម៉ែត្រ (តាមទឹករាក់ឬជ្រៅ) ឯបង្គោលខ្លះមានដាក់ដែកតឡើងលើប្រហែលជា ២-៣ ម៉ែត្រ បន្ថែមទៀតក៏មាន។

គោលនេះធ្វើឡើងដើម្បីសម្គាល់ឬបង្ហាញផ្លូវទឹក នៅតាមចំណុចដែលមានទឹករាក់ មានថ្ម និងល្បាប់ថ្មជាដើម។ ដើម្បីសុវត្ថិភាពនិងដើម្បីងាយស្រួលចំណាំផ្លូវទឹក ក្នុងការធ្វើនាវាចរណ៍ដឹកជញ្ជូនទំនិញតាមផ្លូវទឹក ពីព្រោះនៅក្នុងតំបន់នោះពោរពេញទៅដោយថ្មនិងល្បាក់ថ្ម ផ្លូវទឹកមានភាពតូចចង្អៀតដោយកន្លែងខ្លះមានទំហំត្រឹមតែ ៥០-១០០ម៉ែត្រ តែប៉ុណ្ណោះ ហើយល្បឿននៃទឹកហូរមានកម្លាំងខ្លាំងនិងកួចបោកថែមទៀតផង។ ដូច្នេះវាងាយនឹងមានគ្រោះថ្នាក់ក្នុងការធ្វើដំណើរផ្លូវទឹកប្រសិនណាជាមានការប៉ះទង្គិចបុកជាមួយនឹងថ្ម។

គោលទាំងអស់នេះសុទ្ធតែមានលាបថ្នាំដើម្បីចំណាំនៅក្បាលផ្នែកខាងលើ។ ដោយនៅលើក្បាលគោល មានលាបថ្នាំ ពណ៌ខ្មៅ និងពណ៌ក្រហម សម្រាប់សម្គាល់។ នៅពេលធ្វើដំណើរឡើង (បញ្ច្រាស់ទឹក) គោលក្បាលក្រហមស្ថិតនៅ (ខាងស្ដាំដៃ) ឯគោលក្បាលខ្មៅស្ថិតនៅ (ខាងឆ្វេងដៃ), នៅពេលធ្វើដំណើរត្រឡប់ចុះមកវិញ (បណ្ដោយទឹក) គោលក្បាលខ្មៅស្ថិតនៅ (ខាងស្ដាំដៃ) ចំណែកឯគោលក្បាលក្រហមស្ថិតនៅ (ខាងឆ្វេងដៃ) វិញម្ដង។ ប្រសិនបើអ្នកបើកបរទូកឬនាវាភ័ន្តច្រឡំនោះ គ្រោះថ្នាក់ធំនឹងកើតមានភ្លាម។

ហើយគោលទាំងអស់នេះត្រូវបានសាងសង់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គផ្នែកខាងលើ ដែលចាប់ពីម្ដុំ ឃុំថ្មគ្រែ, អន្លង់ផ្សោត ឃុំសំបុក ស្រុកចិត្របុរី និងឃុំជ្រោយបន្ទាយ ស្រុកព្រែកប្រសព្វ ខេត្តក្រចេះ ឡើងទៅផ្នែកខាងលើដល់ម្ដុំ អន្លង់ផ្សោត ឃុំព្រះរំកិល និងឃុំអូរស្វាយ ស្រុកបុរីអូរស្វាយសែនជ័យ (អតីតស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់) ក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង រហូតឡើងទៅដល់ទឹកដីប្រទេសឡាវ ផងដែរ៕