យោងតាមទិន្នន័យចុងក្រោយដែលផ្សាយដោយស្ថាប័ន SEA Trends ផ្អែកលើរបាយការណ៍របស់ World Population Review បានឱ្យដឹងថា ប្រទេសវៀតណាម និងប្រទេសថៃ បានក្លាយជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងតំបន់អាស៊ី ខាងប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងខ្ពស់ជាងគេ ដោយវៀតណាមឈរនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ រីឯថៃស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣។

ផ្អែកលើទិន្នន័យដែលបានបង្ហាញ ប្រទេសវៀតណាមបាននាំមុខគេនៅលើកំពូលតារាង ដោយប្រជាជនម្នាក់ៗប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងជាមធ្យមរហូតដល់ ១០.៧ លីត្រក្នុងមួយឆ្នាំ។ បរិមាណដ៏ច្រើនលើសលប់នេះ បានធ្វើឱ្យវៀតណាមក្លាយជាប្រទេសដែលមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។

ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ ប្រទេសថៃដែលជាសមាជិកអាស៊ានមួយទៀត បានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៣ ដោយមានកម្រិតប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងមធ្យម ៧.៦ លីត្រក្នុងមួយឆ្នាំ ក្នុងម្នាក់ បន្ទាប់ពីប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងដែលឈរនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ ២ ជាមួយនឹងតួលេខ ៨.៤ លីត្រក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចំណែកឯប្រទេសជប៉ុន ដែលល្បីល្បាញខាងវប្បធម៌ជួបជុំសេពគ្រឿងស្រវឹងក្រោយចេញពីធ្វើការនោះ គឺស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៤ ដោយប្រជាជនម្នាក់ៗញ៉ាំមធ្យម ៦.៣ លីត្រក្នុងមួយឆ្នាំ។នៅក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង ១០ នេះ គេសង្កេតឃើញមានវត្តមានប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) រហូតដល់ទៅ ៤ ប្រទេស។

នៅក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង ១០ ដែលមានអត្រាផឹកស្រាច្រើនជាងគេនេះ គេសង្កេតឃើញមានវត្តមានប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) រហូតដល់ទៅ ៤ ប្រទេស។ ក្រៅពីវៀតណាម និងថៃ ប្រទេសហ្វីលីពីនឈរនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៥ (៥.៧ លីត្រ) ខណៈពេលដែលប្រទេសកម្ពុជា ស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៧ ដោយប្រជាជនម្នាក់ៗញ៉ាំគ្រឿងស្រវឹងមធ្យម ៥.៤ លីត្រក្នុងមួយឆ្នាំ ស្មើនឹងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន។

បើតាមការកត់សម្គាល់ពីអ្នកជំនាញ តួលេខនៃការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងដ៏ខ្ពស់នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីទាំងនេះ ភាគច្រើនរុញច្រានដោយការកើនឡើងនៃឧស្សាហកម្មស្រាបៀរក្នុងស្រុក ការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ និងទម្លាប់នៃការជួបជុំសង្គម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ និន្នាការនៃការកើនឡើងនេះ ក៏កំពុងបង្កើតជាក្តីបារម្ភកាន់តែខ្លាំងឡើង ពីសំណាក់អាជ្ញាធរសុខាភិបាល ពាក់ព័ន្ធនឹងផលប៉ះពាល់សុខភាពរាងកាយ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ និងបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារផងដែរ។

ដោយឡែក ប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតលើពិភពលោកទាំងពីរ គឺឥណ្ឌា និងចិន បែរជាស្ថិតនៅបាតតារាងនៃកំពូលទាំង១០នេះទៅវិញ ដោយប្រទេសឥណ្ឌាឈរនៅលេខ ៩ និងប្រទេសចិនឈរនៅលេខ ១០ ជាមួយនឹងអត្រាប្រើប្រាស់ស្មើគ្នាគឺ ៤.៥ លីត្រក្នុងម្នាក់សម្រាប់មួយឆ្នាំ។

បើតាមការកត់សម្គាល់ពីអ្នកជំនាញ ទោះបីជាប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ចិន និងឥណ្ឌា មានអត្រាប្រើប្រាស់មធ្យមក្នុងម្នាក់ទាបជាងវៀតណាម ឬកូរ៉េខាងត្បូងក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារតែចំនួនប្រជាសាស្ត្រដ៏ច្រើនមហិមារបស់ប្រទេសទាំងពីរ បរិមាណគ្រឿងស្រវឹងសរុបដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅលើទីផ្សារគឺនៅតែមានទំហំធំធេងខ្លាំង ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សង្វាក់ផលិតកម្មគ្រឿងស្រវឹងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីទាំងមូល៕

កាលពីពាក់កណ្តាលខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីសាកលវិទ្យាល័យជប៉ុន Tohoku និងសាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី ( National University of Singapore) បានរកឃើញសត្វចាហួយសមុទ្រ (Jellyfish) ប្រភេទថ្មី មានពិសខ្លាំងបំផុតលើពិភពលោក ស្ថិតនៅឆ្នេរសមុទ្រប្រទេសសិង្ហបុរី ក្បែរកោះ Pulau Blakang Mati ដែលបង្កគ្រោះថ្នា.ក់ដល់ជីវិតមនុស្ស បើជួយសង្គ្រោះមិនទាន់ពេល ។

ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវដាក់ឈ្មោះថា «Chironex blakangmati» វាមានរូបរាងថ្លាស្ទើរតែមើលមិនឃើញនៅក្នុងទឹក និងមានភ្នែកស្មុគស្មាញ ហើយអាចហែលទឹកចាប់ចំណីដោយខ្លួនឯង មិនមែនគ្រាន់តែបណ្តែតខ្លួនលើទឹក ដូចចាហួយសមុទ្រធម្មតានោះទេ ។ ពិសរបស់វាអាចវាយប្រហារបេះដូង ប្រព័ន្ធប្រសាទ សរសៃឈាម ស្បែករបស់មនុស្ស បង្កការឈឺចាប់ខ្លាំង និងធ្វើឱ្យមនុស្សគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មាននាទី បើគ្មានការសង្គ្រោះទាន់ពេលវេលា ។

ការរកឃើញចាហួយសមុទ្រប្រភេទថ្មីនេះ ត្រូវបានចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី «Raffles Bulletin of Zoology» ដោយក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវថា ពីដំបូង ពួកគេចាត់ទុកវាជាពូជដូចគ្នានឹងចាហួយសមុទ្រធម្មតាដែរ រហូតដល់យកទៅវិភាគ DNA ទើបដឹងថា នេះជាចាហួយសមុទ្រប្រភេទថ្មី ដែលពិភពលោកមិនធ្លាប់ស្គាល់ពីមុន ។ ការហែលទឹកវិញ ក៏ខុសប្លែកពីចាហួយសមុទ្រធម្មតាដែរ វាត្រូវបានវិវត្តន៍ឱ្យមានលក្ខណៈពិសេសជារបស់ខ្លួន ។

វាស្ថិតក្នុងប្រភេទសត្វ Chironex ដែលត្រូវបានពិភពលោក ទទួលស្គាល់ថា គឺជាសត្វសមុទ្រមានពិសសាហាវ និងគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងបំផុតនៅលើផែនដី ។ បច្ចុប្បន្ន អាជ្ញាធរសិង្ហបុរីបានដាក់ស្លាកសញ្ញានៅតាមឆ្នេរនានាដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ពេលចុះលេងទឹកសមុទ្រ ។

អាជ្ញាធរបានណែនាំពីវិធីការពារខ្លួន ដូចជា ៖ ពាក់អាវហែលទឹក ដៃវែង ជើងវែង (Rash Guard) ដើម្បីការពារស្បែក, ពិនិត្យមើលស្លាកសញ្ញាអំពីចាហួយសមុទ្រនៅតាមឆ្នេរ, ហាមហែលទឹកពេលយប់ ឬក្រោយភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ។ ប្រសិនបើវាខាំ ត្រូវរត់ឡើងគោកភ្លាមៗ រួចទូរស័ព្ទទៅលេខសង្គ្រោះបន្ទាន់ ហាមដាច់ខាតកុំដុសលើស្នាមវាខាំ ឬចាក់ទឹកលើមុខរបួស ពីព្រោះនឹងធ្វើឱ្យពិសកាន់តែរាលដាលខ្លាំង ។

គួរបញ្ជាក់ថា នៅប្រទេសកម្ពុជាវិញ មានសត្វចាហួយសមុទ្រធម្មតាដែលគ្មានពិស ឬមានពិសតិចតួច (នាំឱ្យរមាស់ស្បែក) រីឯចាហួយសមុទ្រដែលមានពិសខ្លាំងបំផុត កម្រជួបប្រទះណាស់ ៕

នៅថ្ងៃទី 18 ខែឧសភា គូស្នេហ៍ជាង 100 គូត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានចូលរួមក្នុងពិធីមង្គលការដ៏ធំសម្បើមមួយ នៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ទាំងប្រថុយប្រថាន ក្នុងអំឡុងពេលមានភាពតានតឹងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើង ខណៈពេលដែលបទឈប់បា.ញ់ដ៏ផុយស្រួយនៅតែមានបន្ទាប់ពីជម្លោះ និងការគំរាមកំហែងផ្នែកយោធាបានអូសបន្លាយអស់ពេលជាច្រើនខែ។

យោងតាមរបាយការណ៍ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ីរ៉ង់ គូស្វាមីភរិយារាប់រយគូបានចូលរួមក្នុងពិធីនានានៅទូទាំងទីលានសាធារណៈជាច្រើនក្នុងទីក្រុងតេអេរ៉ង់ រួមទាំងគូស្វាមីភរិយាជាង 100 គូដែលបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីលានអ៊ីម៉ាមហូសេន។ ទូរទស្សន៍រដ្ឋបានចាក់ផ្សាយព្រឹត្តិការណ៍នេះ ជាការបង្ហាញពីស្នេហាជាតិ ដែលមានបំណងជំរុញស្មារតីសាធារណៈក្នុងអំឡុងពេលនយោបាយដ៏តានតឹង។

របាយការណ៍បាននិយាយថា អ្នកចូលរួមជាច្រើនបានចូលរួមយុទ្ធនាការ “លះបង់ខ្លួនឯង” ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងស្រុកថាជាពិធី «janfada» ដែលអ្នកស្ម័គ្រចិត្តសន្យាថានឹងត្រៀមខ្លួនគាំទ្រប្រទេសក្នុងករណីមានសង្គ្រាម។ រូបភាពពីពិធីនេះបានបង្ហាញគូស្វាមីភរិយាមកដល់ក្នុងរថយន្តយោធាដែលតុបតែងលម្អ ខណៈពេលដែលបព្វជិតបានដឹកនាំពិធីមង្គលការនៅចំពោះមុខហ្វូងមនុស្សយ៉ាងច្រើន។

រូបភាពនៃពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍រួមគ្នាទាំងនេះ ត្រូវបានចាក់ផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍រដ្ឋ ក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់ស្មារតីប្រយុទ្ធក្នុងពេលមានសង្គ្រាម បន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានគំរាមកំហែងដដែលៗ អំពីសកម្មភាពយោធាបន្ថែមទៀតប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ ស្ថិតក្រោមបទឈប់បាញ់ដ៏រង្គោះរង្គើមួយ ដែលបានផ្អាកការប្រយុទ្ធគ្នាដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ។

សូមបញ្ជាក់ថាផងដែរថា ពិធីនេះបានកើតឡើង ខណៈដែលការចរចា និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបទឈប់បាញ់រវាងអ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល នៅតែមិនស្ថិតស្ថេរ។ អ្នកវិភាគនិយាយថា ព្រឹត្តិការណ៍នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីរបៀបដែលរដ្ឋាភិបាលពេលខ្លះបញ្ចូលគ្នានូវនិមិត្តរូបជាតិ សាសនា និងវប្បធម៌ ដើម្បីពង្រឹងឯកភាពក្នុងអំឡុងពេលមានជម្លោះ និងភាពមិនប្រាកដប្រជា៕

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ គណៈកម្មាធិការពិសេសរបស់ព្រឹទ្ធសភាថៃ បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃ លុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ (MOU 2000) ស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនគោកជាមួយកម្ពុជា ក្រោមលេសថា MOU នេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពផ្នែកច្បាប់ និងមិនអាចទប់ស្កាត់ការប៉ះទង្គិចរវាងយោធានៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនទាំងពីរបាន។ តើបំណងលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាជាឯកតោភាគីរបស់ថៃដូចខាងលើនេះអាចធ្វើទៅរួចដែរឬទេ?

ជាការពិត អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ (MOU 2000) គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីផ្លូវការរវាង រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ ស្តីពីការវាស់វែង និងការបោះបង្គោលខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក ដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០០។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់ និងត្រូវបានតម្កល់ទុកជាផ្លូវការនៅលេខាធិការដ្ឋានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) រួចរាល់ហើយ។

ហេតុដូចនេះ ការចង់លុបបំបាត់វាចោលជាឯកតោភាគីរបស់ភាគីណាមួយមិនអាចធ្វើទៅបានតាមតែចិត្តចង់ដោយងាយៗនោះទេ។ ដូចគ្នានេះចំពោះសំណើទាមទារលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០០ របស់សមាជិកព្រឹទ្ធសភាថៃ គឺមិនត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិឡើយ។ ផ្អែកតាមច្បាប់សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ ប្រទេសថៃត្រូវតែចរចា និងទទួលបានការយល់ព្រមជាផ្លូវការពីប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីរួមគ្នាលុបចោល ឬជំនួសដោយកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មី។ «បើកម្ពុជាមិនយល់ព្រមទេ MOU នេះនឹងនៅតែមានសុពលភាពដដែល។»

តាមអ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ បានលើកឡើងថា ថៃមិនអាចប្រកាសលុបចោលសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិតែឯកឯងតាមចិត្តនឹកឃើញនោះទេ។ ប្រសិនបើថៃហ៊ានហែកចោល MOU នេះមែន នោះថៃនឹងត្រូវរងការរិះគន់ និងឯកោលើឆាកអន្តរជាតិ ព្រោះវាជាការរំលោភលើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ។

សកម្មភាពនេះឆ្លុះបញ្ចាំងថា ថៃជាប្រទេសដែលតែងតែមានការប្រែប្រួលគោលនយោបាយ និងមិនសូវគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិមុនៗបានធ្វើ។ រាល់ពេលមានការផ្លាស់ប្តូរអំណាច ឬរដ្ឋប្រហារ ថៃតែងតែលើកយកកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាងមកធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនយោបាយ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្ត និងទំនាក់ទំនងអ្នកជិតខាងល្អ។

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមានជំហរយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដាច់ខាត និងច្បាស់លាស់បំផុត គឺ «មិនឯកភាពជាដាច់ខាត» ចំពោះការប៉ុនប៉ងណាមួយក្នុងការលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០០ នេះឡើយ។ បើទោះជាកម្ពុជាមិនចង់ឱ្យមានភាពតានតឹង ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញច្បាប់ និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានព្រមានទុកជាមុនថា ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលថៃហ៊ានបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយប្រកាសលុបចោល MOU នេះមែននោះ កម្ពុជាមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់ និងត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការប្តឹងប្រទេសថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ម្តងទៀត។ ហើយបើផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ កម្ពុជាតែងតែឈ្នះក្តីលើភាគីថៃនៅតុលាការ ICJ (ទាំងឆ្នាំ១៩៦២ និងការបកស្រាយដីកាឆ្នាំ២០១៣) ដូច្នេះកម្ពុជាមានទំនុកចិត្តខ្ពស់លើប្រព័ន្ធច្បាប់អន្តរជាតិ៕