ត្រឹមតែ ៦០ឆ្នាំ សមុទ្រអារ៉ាល់ បានប្រែក្លាយទៅជាទីបញ្ចុះសពកប៉ាល់ក្រោមស្នាដៃមនុស្ស

សមុទ្រអារ៉ាល់ (Aral Sea) ដែលធ្លាប់តែជាបឹងទឹកប្រៃដីគោកធំជាងគេបំផុតលំដាប់ទី ៤ លើពិភពលោក បានក្លាយជាសក្ខីភាពនៃមហន្តរាយបរិស្ថានដែលបង្កឡើងដោយផ្ទាល់ពីស្នាដៃមនុស្ស។ ប៉ុន្តែនៅដើមឆ្នាំ ២០២៦ នេះ រូបភាពថ្មីនៃសមុទ្រនេះកំពុងបង្ហាញពីតុល្យភាពរវាងការបាត់បង់ដ៏ធំធេង និងក្តីសង្ឃឹមនៃការស្តារឡើងវិញតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា និងការដាំដុះ។

សមុទ្រអារ៉ាល់ គឺជាបឹងទឹកប្រៃដ៏ធំ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីគោក និងមិនមានផ្លូវទឹកភ្ជាប់ទៅកាន់មហាសមុទ្រណាមួយឡើយ។ កាលពីមុនវាមានទំហំដ៏ធំសម្បើម គឺប្រហែល ៦៨០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលមើលទៅដាច់កន្ទុយភ្នែកដូចសមុទ្រពិតៗ។

តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ការបង្វែរទិសដៅទន្លេមេពីរគឺ ទន្លេ Amu Darya និង Syr Darya ដើម្បីបម្រើដល់គម្រោងស្រោចស្រពចម្ការកប្បាសដ៏មហិមារបស់សហភាពសូវៀត បានធ្វើឱ្យសមុទ្រអារ៉ាល់ចាប់ផ្តើមរីងស្ងួត។ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ប៉ុណ្ណោះ ផ្ទៃទឹកប្រមាណ ៩០% បានរលាយបាត់ បន្សល់ទុកតែវាលខ្សាច់អំបិល និងគ្រោងកប៉ាល់នេសាទដែលពុកច្រេះនៅកណ្តាលវាលស្មៅដ៏ល្វឹងល្វើយ។
មហន្តរាយនេះមិនត្រឹមតែបំផ្លាញវិស័យនេសាទក្នុងតំបន់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កជា ព្យុះអំបិលពុលដែលនាំសារធាតុគីមីកសិកម្មទៅបំផ្លាញសុខភាពប្រជាជនរាប់លាននាក់ បង្កជាជំងឺផ្លូវដង្ហើម និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងតំបន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។

បច្ចុប្បន្ន សមុទ្រអារ៉ាល់ត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកធំៗ ដែលមានស្ថានភាពផ្ទុយគ្នាស្រឡះ៖

១. ភាគខាងជើង៖ តាមរយៈការសាងសង់ទំនប់ Kokaral ដោយប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន កម្រិតទឹកនៅភាគខាងជើងបានកើនឡើងវិញគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ត្រីបានវិលត្រឡប់មកវិញ ហើយភូមិដ្ឋានអ្នកនេសាទដែលធ្លាប់បោះបង់ចោល កំពុងចាប់ផ្តើមមានឡើងវិញ។ គិតត្រឹមដើមឆ្នាំ ២០២៦ នេះ គម្រោងដំណាក់កាលទី ២ កំពុងត្រូវបានជំរុញដើម្បីពង្រីកផ្ទៃទឹកឱ្យកាន់តែធំជាងមុន។

២. ភាគខាងត្បូង៖ ផ្ទុយទៅវិញ ភាគខាងត្បូងក្នុងដែនដីប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថាន នៅតែមានសភាពរីងស្ងួតខ្លាំង។ ទោះជាយ៉ាងណា រដ្ឋាភិបាលបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយការដាំដើមសាក់សូល (Saxaul) រាប់លានដើមនៅលើបាតសមុទ្រដែលរីងស្ងួតទៅហើយនេះ ដើម្បីបង្កើតជារបងបៃតង ទប់ស្កាត់ការហុយនៃខ្សាច់ពុល និងការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតាមបែបធម្មជាតិ។

រឿងរ៉ាវនៃសមុទ្រអារ៉ាល់ គឺជាការដាស់តឿនដល់បណ្តាប្រទេសជុំវិញពិភពលោក អំពីសារៈសំខាន់នៃការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងផលវិបាកនៃការអភិវឌ្ឍដែលមិនគិតពីតុល្យភាពធម្មជាតិ។
ខណៈដែលបណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីកណ្តាលកំពុងត្រៀមរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលស្តីពីបរិស្ថាននៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៦ ខាងមុខនេះ ពិភពលោកកំពុងតាមដានមើលថា តើមនុស្សជាតិអាចកែប្រែកំហុសអតីតកាល និងនាំយកពណ៌បៃតងត្រឡប់មកតំបន់ដែលរងការបំផ្លាញបំផុតនេះវិញបានកម្រិតណា?