នាគ គឺជាសត្វទេវកថាមួយប្រភេទដែលជាស្តេចនៃពពួកល្មូនរស់នៅក្នុងទឹក ឬលើទឹក ដែលមានក្បាលចាប់ពីមួយ បី ប្រាំ ប្រាំពីរ និងប្រាំបួន ហើយមានបើករំពារ។ នាគក៏ជាសត្វដែលមាននៅក្នុងព្រេងនិទានដែលទាក់ទងនឹងដើមកំណើតខ្មែរ នាសម័យនគរគោកធ្លក ដែលដំណាលថា មានព្រាហ្មណ៍ឥណ្ឌាម្នាក់បានរៀបការជាមួយនាងនាគ គឺព្រះនាងលីវយី។
នៅក្នុងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា គឺគេស្គាល់ថាមាននាគមួយឈ្មោះ មុជ្ជលីន ជាស្តេចនាគមានក្បាលប្រាំពីរផុសមកពីស្រះទឹកមកជួយព្រះពុទ្ធអង្គកាលព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសមាធិអស់កាលប្រាំពីរថ្ងៃក៏មានហេតុការណ៍ចម្លែកកើតឡើង គឺខ្យល់ព្យុះ និងទឹកភ្លៀងយ៉ាងខ្លាំងមកលើព្រះពុទ្ធអង្គ។ ការបង្ហាញចម្លាក់ព្រះពុទ្ធអង្គប្រក់នាគឈ្មោះមុជ្ជលីននេះមានការនិយមខ្លាំងណាស់។ 
ចំណែកនៅក្នុងទេវកថាព្រហ្មញ្ញសាសនា គេដឹងថានៅពេលដែលព្រះនារាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុផ្ទុំ ដើម្បីបំផ្លាញលោកនិងបង្កើតលោកថ្មី គឺទ្រង់ផ្ទុំនៅលើសត្វនាគមួយឈ្មោះថា “អនន្ត”។ ឯរឿងទេវកថាមួយទៀតដែលសិល្បករនិយមយកមកឆ្លាក់គឺរឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ យើងឃើញថាសត្វនាគឈ្មោះ “វ៉ាស៊ូគិ” គេប្រើធ្វើជាខ្សែសម្រាប់កូរសមុទ្រទឹកដោះយកទឹកអម្រឹត ដែលម្ខាងជាសុរ និងម្ខាងទៀតជាអសុរ។
ចម្លាក់នាគមានតួនាទីសំខាន់ណាស់ នៅក្នុងវិស័យស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ដោយសង្កេតឃើញថាមានតែងប្រើចម្លាក់អមសងខាងផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ប្រាសាទ វត្តអារាមនានា គឺតំណាងអោយផ្លូវឡើងទៅកាន់ឋានទេវលោក។ មនុស្សជំនាន់មុនជឿជាក់យ៉ាងមុតមំាថា នាគ គឺជាសេនាការពារទ្រព្យសម្បត្តិទាំងពួងនៃផែនដី ហើយជាអ្នកថែរក្សាថាមពលនៅក្នុងទឹក ឬជាសត្វតំណាងឲ្យទឹក ឬភាពត្រជាក់ត្រជុំ។ ដូច្នេះហើយ ទើបយើងតែឃើញនៅសំណង់ប្រាសាទដែលឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា គេនិយមធ្វើបង្កាន់ដៃនាគនៅខាងមុខច្រកចូលខ្លាំងណាស់។ ម៉្យាងវិញទៀត នៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ គេក៏បានចាត់ថានាគ គឺជាសត្រូវរបស់សត្វគ្រុឌតាមរយៈរឿងព្រេងទេវកថា ដូចជារឿយៗសិល្បករខ្មែរបុរាណតែងតែឆ្លាក់នាគនិងគ្រុឌជិតគ្នា។ 
ខាងក្រោមនេះគឺជាអត្ថន័យនៃរូបចម្លាក់ក្បាលនាគបើករំពារនីមួយៗ៖
-នាគក្បាលមួយ៖ ជានិមិត្តរូបសេស មានន័យថាឲ្យអ្វីៗក្នុងលោក ដែលរលាយសាបសូន្យនៅសល់តែមួយគត់ដែលមានជីវិតអមតៈ ជ័យជំនះ និងសុភមង្គល។
-នាគក្បាលបីតំណាងឲ្យត្រៃភពទាំងបី (ស្ថានសួគ៌ ស្ថានមនុស្ស ស្ថាននរក) និងតំណាងឲ្យព្រះអទិទេពសំខាន់ទាំងបីអង្គ (អវលោកេស្វរ ប្រាជ្ញាបារមីតា ព្រះពោធិសត្វ)។
-នាគក្បាលប្រាំតំណាងឲ្យធាតុទាំងប្រាំនៃសិរីរាង្គកាយមនុស្ស គឺ ទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ អាកាស។
-នាគក្បាលប្រាំពីរតំណាងឱ្យសប្តាហ៍រាសីមានឈ្មោះពីភពទាំង៧និងតំណាងទេព ដែលគ្រប់គ្រងមហាសមុទ្រទាំង៧និងជួរភ្នំទាំង៧ ឬក៏តំណាងឲ្យវាលវដ្តសង្សាររបស់មនុស្ស វិលកើតវិលចាស់ ឈឺស្លាប់ក្នុងរយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។
-នាគក្បាលប្រាំបួនតំណាងឲ្យទិសទាំង៩ និងភាពសុខក្សេមក្សាន្ត ការសម្បូណ៌សប្បាយជានិរន្ត មានសុខភាពល្អ មានសុភមង្គលចម្រុងចម្រើននៃជីវិតមនុស្សទាំងពួង៕
