វាលខ្សាច់ក្តៅបំផុតលើពិភពលោកបានប្រែក្លាយទៅជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ

បរទេស៖ អាតាកាម៉ាដែលជាវាលខ្សាច់គ្មានប៉ូលក្តៅបំផុតនៅលើភពផែនដី ស្ថិតក្នុងប្រទេសឈីលី ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយផ្កាពណ៌ស្វាយដ៏កម្រដែលរីកនៅពាក់កណ្តាលរដូវរងារ បានកំពុងទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីភ្ញៀវទេសចរជុំវិញពិភពលោក។
យោងតាម IFL Science ដែលបានចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ថាអាកាសធាតុនៅទីនេះគឺមិនធម្មតានោះទេ ដោយសារតែវាលខ្សាច់គឺក្តៅបំផុតនៅលើផែនដី ធ្វើឱ្យផ្កានានាពិបាកនឹងរីកដុះដាលខ្លាំងណាស់ ទោះជាយ៉ាងណាវាហាក់ដូចជាចម្លែកដែលរុក្ខជាតិអាចរីកដុះដាលនៅកន្លែងដ៏អាក្រក់បែបនេះបាន។

នេះគឺជាបាតុភូតដ៏កម្រមួយដែលធ្លាប់បានកើតឡើងរៀងរាល់ពីរបីឆ្នាំម្តង។ កន្លែងដែលមានអាកាសធាតុដ៏អាក្រក់ និងមិនសូវមានអ្នកស្គាល់ ស្រាប់តែក្លាយទៅជាកន្លែងដែលមានផ្ការីកយ៉ាងស្រស់ស្អាត និងជាវាលខ្សាច់មួយដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរបំផុត។ វាលខ្សាច់ដ៏ក្តៅនេះបានប្រែក្លាយទៅជាសួនផ្កា ២០០ ប្រភេទដែលលាតសន្ធឹងរាប់រយគីឡូម៉ែត្រ ដោយលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនាពេលថ្មីៗនេះ ហាក់ដូចជាសមស្របជាចម្បងសម្រាប់ “ផ្កាពណ៌ស្វាយ” ខ្លាំងណាស់។

ការរីកដុះដាលរុក្ខជាតិនៅលើវាលខ្សាច់ជាធម្មតាកើតឡើងនៅខែកញ្ញាដល់ខែវិច្ឆិកា នៅពេលដែលភ្លៀង កំដៅ និងពន្លឺព្រះអាទិត្យរួមបញ្ចូលគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការរីកដុះដាលនេះបានកើតឡើងខុសពីធម្មតា ហើយទំនងជា El Nino គឺជាមូលហេតុ។ El Nino គឺជាការប្រែប្រួលនៃសីតុណ្ហភាពទឹកនៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក មានឥទ្ធិពលលើពិភពលោក ចាប់ពីខ្យល់ សីតុណ្ហភាព ទឹកភ្លៀង រហូតដល់ឥទ្ធិពលព្យុះត្រូវបានប៉ះពាល់។ នៅពេល El Nino និង ENSO ប៉ះគ្នាសីតុណ្ហភាពផ្ទៃមហាសមុទ្រនឹងកើនឡើងនៅតំបន់ត្រូពិចកណ្តាល និងខាងកើតប៉ាស៊ីហ្វិក។ នេះបានបណ្តាលឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់កើនឡើងខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន ហើយនាពេលថ្មីៗនេះភ្លៀងនៅវាលខ្សាច់ Atacama ក៏បានបង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ផ្ការីកខុសធម្មតាបែបនេះតែម្តង។

យោងតាមលោក Cesar Pizarro ប្រធានផ្នែកអភិរក្សជីវចម្រុះនៅមូលនិធិព្រៃឈើប្រទេសឈីលី (CONAF) បានឱ្យដឹងថា ភ្លៀងធ្លាក់ពី ១១ ទៅ ១២ មិល្លីម៉ែត្រក្នុងខែមេសា រួមផ្សំជាមួយនឹងពពកទាបក្រាស់ដែលគ្របដណ្ដប់លើដីជារៀងរាល់យប់។ ខណៈពេលដែលវាលខ្សាច់ក្តៅជាធម្មតាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១៥,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ផ្ការដូវរងានេះគ្របដណ្តប់ត្រឹមតែពីរបីរយគីឡូម៉ែត្រការ៉េប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជាមួយនឹងភ្លៀងដែលរំពឹងថានឹងបន្តធ្លាក់ចុះ ផ្កាទំនងជារីកដុះដាលបន្ថែមទៀត៕