ទីបំផុតបញ្ហាជម្លោះដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ បានដល់ដៃតុលាការក្រុងឡាអេហើយ!

វិវាទព្រំដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាយ៉ាងរ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងថៃ បានឈានចូលដល់របត់ប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីមួយ នៃកិច្ចដំណើរការច្បាប់អន្តរជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ យន្តការដោះស្រាយទំនាស់ដែលធ្លាប់តែជាប់គាំងជាច្រើនទសវត្សរ៍ ពេលនេះបានរុញច្រានទៅដល់តុលាការមជ្ឈត្តការអចិន្ត្រៃយ៍ (Permanent Court of Arbitration – PCA) នាទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ ជាផ្លូវការហើយ។ នេះជាការបោះជំហានខាងការទូតផ្លូវច្បាប់ដ៏ធំមួយរបស់កម្ពុជា ក្នុងការស្វែងរកយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាពសម្រាប់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនសមុទ្រ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងធានាភាពស្ងប់ចិត្តជូនប្រជាពលរដ្ឋ។

យោងតាមការបញ្ជាក់ជាផ្លូវការរបស់លោក ចាន់ រតនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រឡាបញ្ជី នៃតុលាការ PCA ដែលកាន់សំណុំរឿងវិវាទនេះ បានចេញលិខិតផ្លូវការជូនដំណឹងមកភាគីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីត្រៀមរៀបចំកិច្ចប្រជុំជាមួយសមាជិកនៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សាចំនួន ៤ រូប ក្នុងកិច្ចពិភាក្សាអំពីជំហានបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរការដ៏ហ្មត់ចត់នេះ ភាគីទាំងពីរបានជ្រើសរើសអ្នកច្បាប់អន្តរជាតិល្បីៗរួចរាល់ហើយ ដោយក្នុងនោះភាគីថៃបានជ្រើសតាំងចៅក្រមអន្តរជាតិលំដាប់កំពូល ២ រូប គឺលោកចៅក្រម Albert J. Hoffmann (ជនជាតិអាហ្វ្រិកខាងត្បូង) និងលោកចៅក្រម Rüdiger Wolfrum (ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់) ដែលអ្នកទាំងពីរគឺជាអតីតប្រធានតុលាការអន្តរជាតិទទួលបន្ទុកច្បាប់សមុទ្រ (ITLOS)។

យោងតាមនីតិវិធីច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ គិតចាប់ពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលជាថ្ងៃថៃបានដាក់ឈ្មោះអ្នកផ្សះផ្សា គណៈកម្មការផ្សះផ្សាទាំង ៤ រូប មានឱសានវាទរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ ក្នុងការពិភាក្សាគ្នាដើម្បីជ្រើសរើសប្រធានអព្យាក្រឹតរូបទី ៥ មួយរូបមកដឹកនាំដំណើរការទាំងមូល។ ចំណាត់ការផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិនេះ កើតឡើងបន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានសម្រេចចិត្តផ្ដើមប្រើយន្តការ «ផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ» (Compulsory Conciliation) ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បន្ទាប់ពីភាគីថៃបានប្រកាសលុបចោលអនុស្សរណៈយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០១ (MOU 2001) ជាឯកតោភាគី ដែលធ្វើឱ្យការចរចាទ្វេភាគីធម្មតាត្រូវជាប់គាំង។

គណៈកម្មការផ្សះផ្សានៅទីក្រុងឡាអេ ត្រូវបានរំពឹងថានឹងបញ្ចប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងចេញជារបាយការណ៍រួមទាំងអនុសាសន៍ដោះស្រាយវិវាទនេះ ក្នុងរយៈពេលប្រមាណ ១២ ខែ (១ឆ្នាំ)។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជុំវិញការប្រឈមមុខគ្នាតាមផ្លូវច្បាប់នេះ ក្រុមអ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា ដូចជាលោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ បានដាស់តឿនឱ្យកម្ពុជាត្រូវតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះសង្រ្គាមចិត្តសាស្ត្រ យុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចពីភាគីថៃក្នុងអំឡុងពេលដោះស្រាយក្តីនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា ដំណោះស្រាយក្រោមឆ័ត្រអង្គការសហប្រជាជាតិនាពេលនេះ ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងក្លាយជាច្រកចេញដ៏ត្រឹមត្រូវតែមួយគត់ ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះដែនសមុទ្រទ្វេភាគីប្រកបដោយសន្តិវិធី និងយុត្តិធម៌៕